W schronach i ukryciach, czyli budowlach ochronnych z prawdziwego zdarzenia, zmieści się w Polsce około 1,4 miliona osób – niecałe 4 procent mieszkańców. Tyle wykazała kontrola Najwyższej Izby Kontroli z 2024 roku, a dwie trzecie sprawdzonych schronów było w złym stanie technicznym. Od tamtej pory sporo się zmieniło: weszła w życie ustawa o ochronie ludności, straż pożarna zweryfikowała około 70 tysięcy punktów schronienia, a do domów trafił rządowy poradnik bezpieczeństwa. Z tego tekstu dowiesz się, czym różni się schron od ukrycia, jak w kilka sekund znaleźć najbliższe bezpieczne miejsce i co zrobić, gdy usłyszysz syrenę.
Schron, ukrycie i miejsce doraźnego schronienia
W potocznym języku każda piwnica to „schron”. Przepisy rozróżniają jednak kilka kategorii obiektów, a różnice między nimi decydują o tym, przed czym dane miejsce naprawdę cię ochroni.
Co mówi ustawa o ochronie ludności
Ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej z 5 grudnia 2024 roku, która w większości obowiązuje od 1 stycznia 2025 roku, dzieli obiekty na dwie grupy. Pierwsza to budowle ochronne, czyli schrony i ukrycia. Druga – miejsca doraźnego schronienia, przystosowywane dopiero wtedy, gdy zagrożenie staje się realne. Nowelizacja z maja 2026 roku dodała do nich jeszcze punkty schronienia.
- Schron – obiekt o konstrukcji zamkniętej i hermetycznej, wyposażony w urządzenia filtrowentylacyjne. Chroni nie tylko przed odłamkami i zawaleniem budynku, ale też przed skażeniem chemicznym i promieniotwórczym,
- ukrycie – budowla niehermetyczna, która chroni przed odłamkami, falą uderzeniową pocisków konwencjonalnych i zagruzowaniem, ale nie przed skażonym powietrzem,
- miejsce doraźnego schronienia – piwnica, garaż podziemny, przejście podziemne czy stacja metra, które w razie zagrożenia przystosowuje się do ukrycia ludzi,
- punkt schronienia – wskazane przez komendanta powiatowego lub miejskiego straży pożarnej miejsce w przestrzeni publicznej, gdzie możesz przeczekać zagrożenie także w czasie pokoju, na przykład nawałnicę.
Różnica, która ma znaczenie
W praktyce większość ludzi w razie alarmu trafi do miejsca doraźnego schronienia albo punktu schronienia – bo hermetycznych schronów jest po prostu mało. Piwnica z grubym stropem ochroni cię przed odłamkami i falą uderzeniową, ale nie przed skażonym powietrzem – dlatego w każdym poradniku pierwszą zasadą jest: schodź jak najniżej, jak najdalej od okien.
Ile jest schronów w Polsce
Ogólnopolską inwentaryzację budowli ochronnych Państwowa Straż Pożarna przeprowadziła na przełomie 2022 i 2023 roku. Wyniki pokazały skalę zaniedbań z trzech dekad, w których obrona cywilna nie była priorytetem.
Inwentaryzacja PSP i raport NIK
Z danych przytoczonych przez NIK wynika, że w schronach i ukryciach mogło znaleźć miejsce 1 428 369 osób. Poniższa tabela pokazuje, jak rozkładała się ta liczba na poszczególne kategorie.
| Rodzaj obiektu | Liczba obiektów | Pojemność | Odsetek ludności |
|---|---|---|---|
| Schrony | ok. 1,9 tys. | ok. 300 tys. osób | ok. 0,8% |
| Ukrycia | ok. 8,7 tys. | ok. 1,1 mln osób | ok. 2,9% |
| Razem budowle ochronne | ok. 10,6 tys. | ok. 1,43 mln osób | niecałe 4% |
Raport NIK „W schronie się nie schronisz” z marca 2024 roku pokazał też stan tych obiektów. 68 procent skontrolowanych schronów i 53 procent ukryć nie spełniało wymogów technicznych – brakowało sprawnej wentylacji, zasilania awaryjnego, szczelnych drzwi, a część obiektów była zawilgocona lub zamieniona w magazyny. W sześciu z 32 skontrolowanych gmin nie było w budowlach ochronnych miejsca dla żadnego mieszkańca.
Polska na tle Finlandii i Szwajcarii
Dla porównania – Szwajcaria od lat 60. XX wieku realizuje zasadę „miejsce w schronie dla każdego mieszkańca” i ma więcej miejsc w schronach, niż liczy mieszkańców. Finlandia, która graniczy z Rosją na długości ponad 1300 kilometrów, dysponuje schronami dla zdecydowanej większości obywateli. Wiele z nich na co dzień działa jako parkingi, hale sportowe czy baseny, a w razie zagrożenia można je przestawić na funkcję ochronną w ciągu kilkudziesięciu godzin.
Polska nie nadrobi tych zaległości w kilka lat. Dlatego tak duży nacisk kładzie się dziś na miejsca doraźnego schronienia – istniejące podziemia, które wystarczy sprawdzić, oznakować i przygotować.
Jak to wygląda w praktyce, sprawdzili reporterzy Faktu w odcinku cyklu „Granice bezpieczeństwa”, opublikowanym we wrześniu 2026 roku.
Co zmieniło się od 2025 roku
Ustawa o ochronie ludności wypełniła lukę, która powstała w 2022 roku, gdy uchylono dawne przepisy o powszechnym obowiązku obrony. Zmiany dotyczą pieniędzy, nowych budynków i sposobu informowania mieszkańców.
Pieniądze i nowe budynki
Ustawa przewiduje, że na ochronę ludności i obronę cywilną co roku trafia co najmniej 0,3 procent PKB – około 10 miliardów złotych. Część tych środków samorządy mogą przeznaczyć na remonty i budowę schronów oraz ukryć.
Od 2026 roku obowiązują też nowe wymogi dla inwestycji. Podziemne kondygnacje nowych budynków mieszkalnych wielorodzinnych i obiektów użyteczności publicznej mają być projektowane tak, żeby w razie zagrożenia mogły służyć jako miejsca schronienia. Oznacza to między innymi wzmocnione stropy, możliwość zapewnienia wentylacji i drugie wyjście ewakuacyjne.
Nowe komunikaty RCB: we wrześniu 2026 roku, po incydencie z dronem, który spadł kilka kilometrów od granicy z Ukrainą, Rządowe Centrum Bezpieczeństwa rozdzieliło alerty dotyczące zagrożenia z powietrza na trzy poziomy. Dwa pierwsze informują o rosyjskich atakach na Ukrainę. Trzeci – „UWAGA! UWAGA! UWAGA! Zagrożenie atakiem z powietrza. Znajdź bezpieczne miejsce” – oznacza bezpośrednie zagrożenie dla terytorium Polski.
Poradnik bezpieczeństwa w każdym domu
Na przełomie 2025 i 2026 roku Poczta Polska dostarczyła do domów niemal 17 milionów egzemplarzy „Poradnika bezpieczeństwa”, przygotowanego przez MSWiA, MON i Rządowe Centrum Bezpieczeństwa. Jako pierwsze otrzymały go województwa wschodnie. Poradnik zawiera zasady przygotowania rodzinnego planu działania, listę zapasów, opis sygnałów alarmowych i zasady ewakuacji. Wersja elektroniczna, także w formie audio i w alfabecie Braille’a, jest dostępna na stronie poradnikbezpieczenstwa.gov.pl.
Jeśli planujesz własne zapasy na czas kryzysu, sprawdź też, co powinno się znaleźć w spiżarni preppersa – poradnik wskazuje zapas wody i żywności na co najmniej kilka dni.
Jak znaleźć najbliższy schron
Najprostszym narzędziem jest dziś bezpłatna aplikacja Państwowej Straży Pożarnej. Warto ją skonfigurować teraz, a nie w chwili, gdy zawyją syreny i sieć komórkowa może być przeciążona.
Aplikacja „Gdzie się ukryć”
Aplikację „Gdzie się ukryć” udostępniło 21 grudnia 2025 roku Biuro Informatyki i Łączności Komendy Głównej PSP. Zastąpiła wcześniejszą aplikację „Schrony”, opartą na danych z lat 2022–2023. Działa w przeglądarce pod adresem gdziesieukryc.pl albo jako aplikacja mobilna.
Jak z niej korzystać:
- Wejdź na gdziesieukryc.pl i zezwól na dostęp do lokalizacji albo wpisz adres ręcznie.
- Sprawdź punkty w okolicy domu, pracy i szkoły dzieci – mapa pokazuje około 70 tysięcy obiektów zweryfikowanych przez strażaków, m.in. przejścia podziemne, stacje metra, garaże podziemne i piwnice.
- Pobierz dane swojej okolicy do pamięci telefonu – po ich zapisaniu aplikacja działa także bez dostępu do internetu.
- Przejdź trasę do najbliższego punktu raz, na spokojnie – w stresie łatwiej trafić tam, gdzie już się było.
W pierwszych dniach po uruchomieniu użytkownicy zgłaszali problemy z wyszukiwaniem i nawigacją. To kolejny argument, żeby sprawdzić działanie aplikacji zawczasu.
Alert RCB i RSO
Informacje o zagrożeniu dostaniesz na dwa sposoby. Alert RCB to SMS rozsyłany do wszystkich telefonów w zagrożonym regionie – nie trzeba go instalować ani subskrybować. Regionalny System Ostrzegania (RSO) to osobna aplikacja z komunikatami wojewodów, m.in. o pogodzie i sytuacji kryzysowej, którą warto mieć na telefonie.
Co robić, gdy zawyje syrena
Sygnały alarmowe w Polsce są proste do zapamiętania. Dźwięk modulowany, czyli falujący, trwający 3 minuty, oznacza ogłoszenie alarmu. Dźwięk ciągły przez 3 minuty – jego odwołanie. Komunikaty słowne w radiu, telewizji i przez megafony zaczynają się od trzykrotnego „Uwaga!”.
Schron, ukrycie i miejsce doraźnego schronienia – czym się różnią i jak brzmią sygnały alarmowe.
Przed wyjściem z domu
Jeśli masz kilka minut, zanim opuścisz mieszkanie, zabezpiecz je w tej kolejności:
- zakręć gaz i wodę – uszkodzona instalacja gazowa to ryzyko pożaru i wybuchu,
- wyłącz prąd głównym wyłącznikiem – chyba że służby zalecą inaczej,
- zamknij okna i zasłoń je – ograniczysz ryzyko obrażeń od odłamków szkła,
- weź przygotowany wcześniej plecak ewakuacyjny – dokumenty, leki, wodę, latarkę, radio na baterie lub z korbką, powerbank i maseczki przeciwpyłowe (FFP2 lub FFP3),
- zabierz zwierzęta i sprawdź sąsiadów – szczególnie osoby starsze i z niepełnosprawnościami.
W drodze i w ukryciu
Nie korzystaj z windy. Kieruj się do najbliższego punktu, który sprawdziłeś wcześniej w aplikacji. Jeśli nie zdążysz, wybierz najniższą kondygnację budynku, w którym jesteś – najlepiej pomieszczenie bez okien, z grubymi ścianami, np. korytarz w środku budynku albo klatkę schodową.
Na miejscu słuchaj komunikatów przez radio na baterie, bo sieć komórkowa może nie działać. Nie wychodź, dopóki nie usłyszysz sygnału odwołania alarmu lub komunikatu służb. Pamiętaj, że współczesne zagrożenia z powietrza to przede wszystkim rakiety i drony bojowe, a czas od wykrycia do uderzenia wynosi niekiedy zaledwie kilka minut – dlatego szukaj najbliższego bezpiecznego miejsca, a nie najlepszego.
Czy warto budować własny schron
Rynek przydomowych schronów w Polsce rośnie od 2022 roku. Zanim zdecydujesz się na inwestycję, sprawdź formalności i realne koszty – różnice między ofertami są bardzo duże.
Formalności i koszty
Przepisy przewidują możliwość budowy przy domu jednorodzinnym przydomowego schronu (hermetycznego) albo przydomowego ukrycia doraźnego (niehermetycznego) o powierzchni do 35 metrów kwadratowych na zgłoszenie, bez pozwolenia na budowę. Obiekt musi być zgodny z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego albo warunkami zabudowy. Szczegółowe wymogi dla konkretnej działki potwierdź w starostwie lub urzędzie miasta, zanim podpiszesz umowę z wykonawcą.
Według ofert polskich producentów prosta, wzmocniona konstrukcja bez hermetyczności to wydatek od około 100 tysięcy złotych. Schron hermetyczny z certyfikowaną filtrowentylacją, drzwiami gazoszczelnymi i zasilaniem awaryjnym kosztuje kilkaset tysięcy złotych. Do tego dochodzi wyposażenie – zapasy wody, żywności, sucha toaleta i źródło zasilania.
Tańsze rozwiązania na start
Dla większości rodzin rozsądniejszym pierwszym krokiem niż budowa bunkra jest przygotowanie tego, co już mają:
- sprawdzenie najbliższych punktów schronienia w aplikacji „Gdzie się ukryć” i przejście do nich trasy,
- przygotowanie piwnicy lub najniższego pomieszczenia – woda, latarki, koce, apteczka, radio,
- spakowanie plecaka ewakuacyjnego dla każdego domownika,
- ustalenie rodzinnego planu – gdzie się spotykacie, jeśli alarm zastanie was osobno i nie będzie łączności.
Zagrożenie ze strony Rosji, która ma w arsenale m.in. system Iskander rozmieszczony w obwodzie królewieckim, sprawia, że pytanie o schrony przestało być teoretyczne. Najlepszy schron to jednak ten, do którego zdążysz dojść – i ten, który znasz, zanim będzie potrzebny.
Schrony w Polsce – najczęściej zadawane pytania
Jak sprawdzić, gdzie jest najbliższy schron?
Najszybciej w bezpłatnej aplikacji Państwowej Straży Pożarnej „Gdzie się ukryć”, dostępnej pod adresem gdziesieukryc.pl. Pokazuje około 70 tysięcy zweryfikowanych punktów schronienia, wyznacza do nich trasę i po pobraniu danych działa także bez dostępu do internetu. Informacje o budowlach ochronnych przekazują też urzędy gmin.
Ilu Polaków zmieści się w schronach?
Według danych przytoczonych w raporcie NIK z 2024 roku w schronach i ukryciach jest miejsce dla około 1,43 miliona osób, czyli niecałych 4 procent mieszkańców. W samych hermetycznych schronach – dla około 300 tysięcy. Znacznie więcej osób pomieszczą miejsca doraźnego schronienia, takie jak piwnice, garaże podziemne i stacje metra.
Czym różni się schron od ukrycia?
Schron jest hermetyczny i ma filtrowentylację, więc chroni także przed skażeniem chemicznym i promieniotwórczym. Ukrycie nie jest szczelne – chroni przed odłamkami, falą uderzeniową i zagruzowaniem, ale nie przed skażonym powietrzem. Obie kategorie definiuje ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej z 2024 roku.
Jak brzmi syrena alarmowa w Polsce?
Ogłoszenie alarmu to dźwięk modulowany, czyli falujący, trwający 3 minuty. Odwołanie alarmu to dźwięk ciągły, jednostajny, również przez 3 minuty. Komunikaty słowne w mediach i przez megafony zaczynają się od trzykrotnego „Uwaga!”.
Czy na budowę schronu przy domu potrzebne jest pozwolenie?
Przepisy przewidują możliwość budowy przy domu jednorodzinnym przydomowego schronu albo przydomowego ukrycia doraźnego o powierzchni do 35 metrów kwadratowych na zgłoszenie, bez pozwolenia na budowę. Obiekt musi być zgodny z planem miejscowym lub warunkami zabudowy. Przed rozpoczęciem inwestycji potwierdź wymogi w starostwie lub urzędzie miasta.
