Okręty podwodne typu Ohio – morski filar amerykańskiego odstraszania nuklearnego

Okręty podwodne typu Ohio to najważniejszy element amerykańskiego odstraszania nuklearnego – 14 z 18 zbudowanych jednostek przenosi pociski balistyczne Trident i tworzy morski komponent triady atomowej USA. To one, ukryte w głębinach Atlantyku i Pacyfiku, gwarantują, że nawet po nuklearnym ataku z zaskoczenia Stany Zjednoczone zachowają zdolność odwetu. Okręty typu Ohio należą do kategorii SSBN – atomowych okrętów podwodnych z pociskami balistycznymi (według nomenklatury US Navy: ang. Submarine, Ballistic Missile, Nuclear). Cztery pozostałe jednostki przebudowano na wersję SSGN, uzbrojoną w pociski manewrujące Tomahawk zamiast broni jądrowej. W tym artykule znajdziesz genezę, dane techniczne, uzbrojenie obu wersji oraz miejsce typu Ohio na tle rywali i nadchodzącego następcy, czyli okrętów typu Columbia.

Historia i geneza okrętów typu Ohio

Typ Ohio narodził się z zimnowojennego wyścigu zbrojeń i dążenia do zagwarantowania przetrwania własnych sił odstraszania. W drugiej połowie lat 60. XX wieku Amerykanie szukali broni, która bez szwanku przetrwa pierwsze uderzenie jądrowe ZSRR i zapewni niszczycielski odwet. Odpowiedzią stał się program ULMS (Undersea Long-range Missile System), z którego wyrosły największe okręty podwodne, jakie kiedykolwiek zbudowano w USA.

Geneza – program ULMS i studium Strat-X

Punktem wyjścia było studium Strat-X z 1967 roku, zlecone przez ówczesnego sekretarza obrony Roberta McNamarę. Analiza wykazała jednoznacznie, że to okręty podwodne z pociskami balistycznymi dają największą szansę na przetrwanie pierwszego ciosu jądrowego i wykonanie skutecznego drugiego uderzenia. Lądowe silosy z pociskami międzykontynentalnymi są nieruchome, a ich koordynaty precyzyjnie znane; bombowce można zaskoczyć na lotniskach. Jednak okrętu ukrytego głęboko pod powierzchnią oceanu przeciwnik praktycznie nie jest w stanie namierzyć.

W lutym 1968 roku admirał Thomas Moorer zatwierdził założenia programu ULMS. Projekt podstawowy okrętu ukończono w marcu 1971 roku, a 16 maja 1972 roku przedsięwzięcie otrzymało nazwę, która na stałe przeszła do historii – Trident. Objęła ona zarówno same okręty, jak i ich główne uzbrojenie rakietowe.

Amerykanie od początku traktowali morze jako najtrwalszy filar swojego arsenału. Inaczej akcenty rozkładała Rosja (ZSRR) – jej triada atomowa tradycyjnie opierała się mocniej na lądowych pociskach międzykontynentalnych, choć współcześnie Moskwa również intensywnie modernizuje komponent morski. Ta różnica w priorytetach doskonale ukazuje odmienne pojmowanie doktryny gwarantowanego zniszczenia przez obie potęgi.

Od USS Ohio do USS Louisiana

Kontrakt na budowę pierwszego okrętu trafił 25 lipca 1974 roku do stoczni General Dynamics Electric Boat w Groton w stanie Connecticut. Nowe jednostki miały zastąpić generację starszych SSBN, znanych zbiorczo jako „41 for Freedom” (obejmujących typy George Washington, Ethan Allen, Lafayette, James Madison i Benjamin Franklin), które uzbrojone były w mniejsze pociski Polaris i Poseidon. USS Ohio (SSBN-726) zwodowano 7 kwietnia 1979 roku, a do służby wszedł 11 listopada 1981 roku, otwierając nową epokę morskiego odstraszania.

Zbieg dat miał wymiar symboliczny. Zaledwie dwa dni po wejściu USS Ohio do służby, ze stanowiska odszedł admirał Hyman Rickover, legendarny twórca amerykańskiej floty atomowej. Jedna era dobiegała końca, druga dopiero się rozpoczynała. 1 października 1982 roku USS Ohio wyruszył na swój pierwszy patrol bojowy, uzbrojony w pociski Trident I C-4.

Program ostatecznie zamknięto na 18 jednostkach. Ostatni okręt, USS Louisiana (SSBN-743), wszedł do służby 6 września 1997 roku. Pierwotnie US Navy planowała budowę aż 24 okrętów, ale zamówienie na ostatnie pięć anulowano w 1991 roku w związku z zakończeniem zimnej wojny. Wszystkie jednostki noszą imiona amerykańskich stanów – z jednym wyjątkiem. USS Henry M. Jackson (SSBN-730) upamiętnia zmarłego senatora, przełamując tym samym tradycję zarezerwowaną wcześniej wyłącznie dla pancerników i krążowników.

FIG_01 // VISUAL_REF

Dane techniczne, napęd atomowy i sensory

Okręty typu Ohio wyróżniają się rozmiarami, które robią potężne wrażenie nawet współcześnie. Kadłub o długości ponad 170 metrów mieści reaktor jądrowy, 24 wyrzutnie pocisków balistycznych, zaawansowane systemy sonarowe i załogę liczącą 155 osób. Poniższa tabela zbiera najważniejsze parametry techniczne jednostki w wersji SSBN.

Warto pamiętać, że część kluczowych danych o okrętach strategicznych pozostaje ściśle tajna. Podane wartości pochodzą z oficjalnych źródeł US Navy, jednak rzeczywiste osiągi – zwłaszcza maksymalna głębokość zanurzenia, poziom wyciszenia czy pełna moc siłowni – bywają celowo zaniżane w publicznych materiałach.

Reaktor S8G – serce atomowego napędu

Napęd jednostek typu Ohio opiera się na pojedynczym reaktorze S8G. Jego nazwa to wojskowy akronim: S oznacza okręt podwodny (Submarine), 8 to ósma generacja rdzenia, a G wskazuje na producenta – firmę General Electric. Jest to klasyczny reaktor wodny ciśnieniowy (PWR), w którym woda pod wysokim ciśnieniem odbiera ciepło z rdzenia i przekazuje je do obiegu wtórnego, napędzając turbiny parowe.

Atomowa siłownia zapewnia okrętowi praktycznie nieograniczony zasięg – jedynym realnym limitem czasu trwania patrolu jest zapas żywności oraz kondycja psychofizyczna załogi, a nie paliwo. Co ważne, okręty typu Ohio zaprojektowano pierwotnie na 30 lat służby. Dzięki doskonałej konstrukcji kadłubów, US Navy zdecydowała się na przedłużenie ich żywotności do 42 lat (20 lat służby, 2 lata w stoczni na wymianę paliwa jądrowego i remont, a następnie kolejne 20 lat w linii).

Dla okrętów SSBN cisza jest znacznie ważniejsza niż prędkość. Ohio nie ma za zadanie nikogo ścigać – jego celem jest rozpłynięcie się w oceanie. Konstruktorzy postawili na turbiny o skrajnie niskim poziomie hałasu i wielowarstwowe wygłuszenie kadłuba (w tym powłoki anechoiczne), kosztem manewrowości i szybkości. W nawigacji i unikaniu zagrożeń pomaga kompleks sonarowy BQQ-6 – pasywna wersja systemu BQQ-5, zoptymalizowana pod kątem cichego nasłuchu (późniejsze modernizacje floty wprowadziły nowocześniejszy procesor sonarowy BQQ-10), która pozwala wykryć wrogie okręty na długo przed tym, zanim Ohio zostanie zauważony.

Wymiary i system dwóch załóg

Przy wyporności podwodnej sięgającej niemal 18 750 ton, Ohio pozostaje jednym z największych okrętów podwodnych w historii US Navy. Jego gabaryty wynikają bezpośrednio z pełnionej funkcji – kadłub musiał pomieścić 24 pionowe wyrzutnie pocisków balistycznych, ułożone w dwóch równych rzędach tuż za kioskiem.

Aby tak kosztowna i ważna strategicznie jednostka spędzała na morzu maksymalną ilość czasu, US Navy stosuje unikatowy system dwóch załóg. Każdy okręt rotacyjnie obsługują dwie pełne, niezależne załogi – „Blue” (Niebieska) i „Gold” (Złota). Zmieniają się one po każdym zakończonym patrolu, co pozwala okrętowi wrócić na ocean niemal bez przestojów. Podczas gdy jedna załoga pełni służbę na morzu, druga odpoczywa i trenuje na symulatorach w bazie lądowej. Dzięki temu okręt przebywa w porcie tylko tyle czasu, ile absolutnie wymaga uzupełnienie zapasów i bieżący serwis.

Uzbrojenie – od Tridentów po Tomahawki

Pod względem uzbrojenia flota okrętów typu Ohio dzieli się na dwie diametralnie różne kategorie. Czternaście jednostek SSBN przenosi potężne pociski balistyczne z głowicami jądrowymi, służąc wyłącznie odstraszaniu strategicznemu. Z kolei na czterech przebudowanych okrętach SSGN (ang. Submarine, Guided missile, Nuclear) zrezygnowano z broni atomowej na rzecz zmasowanej konwencjonalnej siły ognia i wsparcia operacji sił specjalnych.

SSBN – 24 wyrzutnie i pociski Trident

Wersja strategiczna posiada 24 pionowe wyrzutnie pocisków balistycznych. Na mocy traktatu rozbrojeniowego New START, liczbę aktywnych wyrzutni na każdym okręcie zredukowano do 20 (cztery wyrzutnie trwale dezaktywowano i zaspawano). Obronę bezpośrednią okrętu zapewniają cztery dziobowe wyrzutnie torpedowe kalibru 533 mm z ciężkimi torpedami Mk 48 ADCAP.

Pierwsze osiem okrętów uzbrojono początkowo w pociski Trident I C-4 o donośności około 7400 km. Począwszy od dziewiątej jednostki (USS Tennessee), wprowadzono nowocześniejszy i potężniejszy system, na który ostatecznie przezbrojono całą flotę.

• Trident II D5 – potężny, trójstopniowy pocisk na paliwo stałe. Znacznie większy, celniejszy i trudniejszy do przechwycenia od swojego poprzednika.
• Donośność – według oficjalnych danych przekracza 7000 km, jednak przy zredukowanym ładunku bojowym pocisk może razić cele na dystansie nawet 12 000 km.
• Maksymalny ładunek bojowy – technicznie pocisk D5 może przenosić do 8 ciężkich głowic W88 (o mocy ok. 475 kiloton każda) lub do 14 lżejszych głowic W76 (ok. 90–100 kt).
• Ograniczenia traktatowe – układ New START ogranicza rzeczywiste obciążenie do średnio około 4–5 głowic na pocisk.

Rozdzielenie wielu głowic na niezależne cele umożliwia technologia MIRV – po wejściu w najwyższą fazę lotu, każda głowica oddziela się od nosiciela i podąża ku swojemu celowi po indywidualnej trajektorii. W amerykańskim arsenale znalazła się również głowica o małej mocy W76-2 (ok. 5–7 kt), wprowadzona do służby w 2019 roku dla tzw. ograniczonych opcji odstraszania. Krok ten do dziś budzi kontrowersje, ponieważ według ekspertów obniża próg ewentualnego użycia broni jądrowej w konflikcie konwencjonalnym.

SSGN – 154 Tomahawki i platforma dla komandosów

Po zakończeniu zimnej wojny cztery najstarsze okręty typu Ohio – USS Ohio, USS Michigan, USS Florida i USS Georgia – miały zostać wycofane ze służby. Zamiast tego, w latach 2002–2008, US Navy poddała je gruntownej przebudowie na wersję SSGN. Okręty te utraciły możliwość przenoszenia broni jądrowej, stając się unikalnymi platformami uderzeniowymi.

Dwadzieścia dwie z dawnych wyrzutni balistycznych przerobiono na wielokrotne wyrzutnie pionowe (MAC), mieszczące po siedem pocisków każda. Daje to niewiarygodną liczbę 154 pocisków Tomahawk na jednym okręcie. Czyni to z SSGN największy mobilny magazyn pocisków manewrujących na świecie. Pozostałe dwie przednie wyrzutnie zaadaptowano na śluzy dla płetwonurków bojowych, zdolne do integracji z zewnętrznymi kontenerami transportowymi Dry Deck Shelter (DDS).

Druga, równie ważna rola SSGN, to skryty transport oddziałów specjalnych. Okręt zabiera na pokład 66 operatorów, takich jak Navy SEALs czy żołnierze piechoty morskiej (MARSOC), z możliwością tymczasowego zwiększenia tej liczby do ponad stu. Przebudowany przedział rakietowy stał się kwaterą, zbrojownią i centrum planowania misji. Dzięki temu SSGN pełni funkcję ukrytego morskiego stanowiska dowodzenia, zdolnego do wypuszczania dronów podwodnych (UUV) i prowadzenia zaawansowanego rozpoznania elektronicznego u wybrzeży przeciwnika.

◆ POLECANY PRODUKTTANIAKSIAZKA.PL

TaniaKsiazka

Atomowe okręty podwodne typu Ohio

52.34 PLN

Monografia poświęcona amerykańskim okrętom podwodnym typu Ohio — geneza, konstrukcja i uzbrojenie nosicieli Tridentów.

Kup w TaniaKsiazka →

Rola w odstraszaniu nuklearnym

Czternaście okrętów Ohio SSBN stanowi morski, najważniejszy komponent amerykańskiej triady nuklearnej – funkcjonujący obok bombowców strategicznych (B-52, B-2, wkrótce B-21) i lądowych pocisków międzykontynentalnych z silosów (Minuteman III). Szacuje się, że okręty tej klasy przenoszą około połowy wszystkich aktywnie rozmieszczonych amerykańskich głowic strategicznych. Ich potęga nie opiera się na demonstracji siły, lecz na tym, że przeciwnik nigdy nie wie, gdzie się znajdują.

SSBN kontra SSN – dwie zupełnie różne role

W publicystyce militarnej często myli się role okrętów podwodnych. Ohio to okręt strategiczny (SSBN) – jego jedynym zadaniem jest ukrycie się z bronią jądrową i gwarantowanie niezawodnego odwetu. To zupełnie inna filozofia użycia niż w przypadku atomowych okrętów myśliwskich. Amerykański typ Virginia to jednostka klasy SSN – okręt uderzeniowo-myśliwski przeznaczony do polowania na inne okręty podwodne, rażenia celów lądowych na mniejszą skalę i eskortowania lotniskowców. Z kolei okręt typu Ohio nie poluje i unika starć konwencjonalnych. Jego celem jest przetrwanie.

Patrole odstraszania i zasada niewykrywalności

Okręty SSBN wykonują tzw. patrole odstraszania (deterrent patrols). Pływają w całkowitej tajemnicy przez 70–90 dni, nie wynurzając się na powierzchnię. Utrzymują ścisłą ciszę radiową – nie nadają żadnych sygnałów, a jedynie odbierają jednokierunkowe zaszyfrowane depesze na falach o bardzo niskiej częstotliwości (VLF/ELF), które przenikają przez grubą warstwę wody. Rozkazy i kody startowe płyną bezpośrednio z dowództwa strategicznego STRATCOM.

• Ciągła obecność – w każdym momencie kilka z 14 okrętów przebywa na patrolu w oceanicznych głębinach, utrzymując stan najwyższej gotowości bojowej.
• Cisza radiowa – każda transmisja ze strony okrętu to ryzyko namierzenia, dlatego załogi miesiącami nie mają dwukierunkowego kontaktu ze światem zewnętrznym.
• Rekordowa wytrzymałość – choć standardowy patrol trwa około trzech miesięcy, USS Pennsylvania ustanowił w 2014 roku rekord, przebywając pod wodą 140 dni bez zawijania do portu.

W slangu marynarki okręty te nazywa się „boomersami”. To one, ciche i bezszelestne, zamieniają amerykański arsenał w broń, której nie da się rozbroić jednym uderzeniem.

Ohio na tle rywali i nadchodzący następca

Typ Ohio przez dekady wyznaczał złoty standard w dziedzinie podwodnych nosicieli broni jądrowej. Porównanie z zagranicznymi konstrukcjami i nadchodzącym typem Columbia rzuca światło na to, jak zmieni się morskie odstraszanie w nadchodzących dekadach. Poniższa tabela zestawia najważniejsze okręty przenoszące pociski balistyczne (klasy SLBM – Submarine-Launched Ballistic Missile).

Zestawienie to dobrze obrazuje pewien trend – największa liczba wyrzutni nie musi oznaczać największej wyporności okrętu. Radziecki Typhoon pozostaje najpotężniejszym okrętem podwodnym w historii, ale jego gigantyczne rozmiary wynikały z konieczności zmieszczenia ogromnych pocisków R-39. Nowoczesny rosyjski typ Borei osiąga podobną siłę ognia przy znacznie mniejszej wyporności, dzięki lżejszym pociskom Buława. Z kolei brytyjskie okręty typu Vanguard dzielą z Ohio ten sam pocisk Trident II D5, co jest efektem bliskiej współpracy nuklearnej Waszyngtonu i Londynu.

Columbia – następca na kolejne dekady

Przyszłość amerykańskiego odstraszania morskiego to okręty typu Columbia. Dwanaście nowych jednostek zastąpi 14 obecnie służących okrętów Ohio SSBN. Mniejszą liczbę kadłubów zrekompensuje wyższa dostępność operacyjna – reaktor okrętów typu Columbia nie będzie wymagał uciążliwej i długotrwałej wymiany paliwa przez cały, ponad 40-letni cykl życia jednostki. 1 października 2020 roku oficjalnie rozpoczęto budowę okrętu wiodącego, USS District of Columbia (SSBN-826), a jego wejście do służby zaplanowano na około 2031 rok.

Columbia otrzyma 16 wyrzutni na zmodernizowane pociski Trident II D5LE (Life Extension) oraz innowacyjny napęd elektryczny (zamiast klasycznej przekładni mechanicznej), co ma uczynić ją najcichszym okrętem podwodnym w historii marynarki wojennej USA. Będzie to również największy okręt podwodny w dziejach amerykańskiej floty, o wyporności rzędu 21 000 ton. Koszty są jednak astronomiczne – szacuje się, że łączny budżet programu może przekroczyć 130 miliardów dolarów.

Przyszłość konwencjonalnego uderzenia z głębin

Rywalizacja w głębinach nie ogranicza się wyłącznie do broni jądrowej. Rosja, choć nie posiada bezpośredniego odpowiednika amerykańskich SSGN opartych na przebudowanych okrętach strategicznych, masowo wprowadza na uzbrojenie pociski manewrujące. System Kalibr 3M-54 trafia na pokłady zarówno okrętów nawodnych, jak i podwodnych (np. typu Jasień), dając Moskwie potężne narzędzie do rażenia celów lądowych.

Wycofanie czterech amerykańskich okrętów Ohio SSGN jest nieuniknione i planowane na drugą połowę obecnej dekady (lata 2026–2028). Aby zapobiec utracie potężnego, skrytego potencjału uderzeniowego, US Navy nie buduje zupełnie nowego typu SSGN, lecz wdraża rozwiązanie pomostowe. Następcą konwencjonalnych Ohio staną się przedłużone okręty myśliwskie typu Virginia wariantu Block V, wyposażone w moduł Virginia Payload Module (VPM). Każdy taki okręt zabierze do 40 pocisków Tomahawk (12 w standardowych wyrzutniach dziobowych plus 28 w czterech dodatkowych komorach VPM). Oznacza to, że dopiero kilka Virginii Block V łącznie dorównuje sile ognia jednego wycofywanego Ohio SSGN, co przy planowanych dziesięciu jednostkach tego wariantu ma utrzymać przewagę US Navy w precyzyjnych uderzeniach z głębin.

Okręty podwodne typu Ohio – najczęściej zadawane pytania