BAS-3 // ONLINE
--:--:--
SEARCH // PORTAL BAS-3

ESC aby zamknąć · ↑↓ aby nawigować

Kadr z kamery drona: bombowiec Tu-95 na płycie lotniska w chwili eksplozji, nad kadłubem kula ognia i czarny dym
◆ PORTAL BAS-3

Fot. Służba Bezpieczeństwa Ukrainy / Wikimedia Commons , licencja CC BY 4.0

Operacja „Pajęczyna” – jak ukraińskie drony z ciężarówek uderzyły w rosyjskie bombowce strategiczne

Autor: · · 8 min czytania

1 czerwca 2025 roku z naczep ciężarówek zaparkowanych w pobliżu rosyjskich lotnisk wojskowych wystartowało 117 małych dronów. Kilka minut później na płytach postojowych płonęły bombowce dalekiego zasięgu Tu-95MS i Tu-22M3 – także w bazie Biełaja pod Irkuckiem, 4300 km od Ukrainy. Operację „Pajęczyna” Służba Bezpieczeństwa Ukrainy przygotowywała półtora roku, a drony dowieźli pod bazy rosyjscy kierowcy, którzy nie wiedzieli, co wiozą. Kijów ogłosił trafienie 41 samolotów. Zdjęcia satelitarne potwierdziły zniszczenie kilkunastu. Nawet ta niższa liczba oznaczała stratę, której Rosja nie jest w stanie odrobić, bo żadnej z tych maszyn już nie produkuje.

Czym była operacja „Pajęczyna”

Była to tajna operacja Służby Bezpieczeństwa Ukrainy (SBU) wymierzona w rosyjskie lotnictwo dalekiego zasięgu – bombowce, z których odpalane są pociski manewrujące (m.in. Ch-101) spadające na ukraińskie miasta.

Dowodził nią szef SBU gen. Wasyl Maluk, a przygotowania nadzorował osobiście prezydent Wołodymyr Zełenski. Według słów prezydenta od rozpoczęcia planowania do uderzenia minęło 18 miesięcy i 9 dni. Stany Zjednoczone nie zostały o akcji uprzedzone.

Nowością nie były same drony, lecz miejsce, z którego wystartowały. Zamiast wysyłać je przez rosyjską obronę przeciwlotniczą z odległości setek kilometrów, Ukraińcy przywieźli je pod same ogrodzenia baz – rosyjskimi drogami i rosyjskimi ciężarówkami.

FIG_01 // VISUAL_REF
Kadr z kamery drona: bombowiec Tu-95 na płycie lotniska w chwili eksplozji, nad kadłubem kula ognia i czarny dym
Kadr z kamery ukraińskiego drona podczas ataku na bazę Olenia, 1 czerwca 2025 roku. Widać trafiony bombowiec Tu-95.Fot. Służba Bezpieczeństwa Ukrainy / Wikimedia Commons, licencja CC BY 4.0

Przygotowania – drony w domkach na naczepach

Całą operację oparto na przykrywce, która w Rosji nie budzi żadnych podejrzeń: przewozie drewnianych domków modułowych.

Magazyn w Czelabińsku

Do Rosji przemycono w częściach ok. 150 małych czterowirnikowych dronów typu Osa i kilkaset ładunków wybuchowych. Każdy dron przenosił nieco ponad 3 kg materiału wybuchowego. Montowano je w wynajętym magazynie w Czelabińsku, ok. 150 km od granicy z Kazachstanem.

Drony ukryto w skrytkach pod dachami drewnianych kontenerów mieszkalnych – po ok. 36 w każdym. Dachy otwierały się zdalnie. Domki ustawiono na naczepach, tak jak przewozi się je w Rosji na co dzień.

Czarne czterowirnikowe drony ułożone rzędami w drewnianych przegrodach pod dachem kontenera
Drony ułożone w skrytkach pod dachem kontenera przed wysłaniem pod rosyjskie lotniska – zdjęcie opublikowane przez SBU po operacji.Fot. Służba Bezpieczeństwa Ukrainy / Wikimedia Commons, licencja CC BY 4.0

Rosyjskie media powiązane ze służbami wskazały jako organizatora 37-letniego Artema Timofiejewa, urodzonego w Ukrainie przedsiębiorcę, który jesienią 2024 roku otworzył w Czelabińsku firmę transportową i kupił kilka używanych ciężarówek. Pod koniec maja 2025 roku miał wyjechać z żoną do Kazachstanu. Zełenski mówił później, że wszystkich ludzi przygotowujących operację wycofano z Rosji przed atakiem.

Kierowcy, którzy nie wiedzieli, co wiozą

Za kierownicami ciężarówek usiadło pięciu Rosjan z Czelabińska i okolic, w wieku od 47 do 62 lat. Jak ustalił niezależny portal Mediazona, o pracy dowiedzieli się na parkingu dla ciężarówek. Przez dwa miesiące za ok. 50 tys. rubli miesięcznie sami naprawiali pojazdy, którymi mieli wyruszyć w trasę.

Dokumenty przewozowe były w porządku, a zaplombowanych domków nie dało się otworzyć. W drodze każdy z kierowców otrzymał telefoniczną instrukcję, gdzie ma się zatrzymać. Gdy stanęli, dachy się uniosły.

Jeden z nich zadzwonił do żony, kiedy zobaczył drony wylatujące z jego naczepy. Poradziła mu, żeby wezwał policję.

Drogę dronów od magazynu w Czelabińsku po płonące bombowce pokazaliśmy w krótkim filmie. Ujęcia to rekonstrukcja wygenerowana przez AI, a liczby i fakty pochodzą ze źródeł cytowanych w tym artykule.

Sterowanie przez rosyjską sieć komórkową

Operatorzy znajdowali się w Ukrainie. Według analityków drony łączyły się z nimi przez rosyjskie sieci telefonii komórkowej, a tor lotu wyznaczało otwarte oprogramowanie ArduPilot metodą nawigacji zliczeniowej – bez sygnału satelitarnego, dzięki czemu jego zagłuszanie wokół baz okazało się bezużyteczne.

Na wypadek opóźnień i zerwania łączności drony wyposażono w system automatycznego rozpoznawania celu. Algorytm uczono na prawdziwych samolotach: bombowcach Tu-22M3 stojących w muzeum lotnictwa dalekiego zasięgu w Połtawie. Miał trafiać w najwrażliwsze miejsca – zbiorniki paliwa w skrzydłach i podwieszone pociski.

REKLAMA

Pięć baz w trzech strefach czasowych

Celem było pięć lotnisk rozrzuconych od Półwyspu Kolskiego po Daleki Wschód. Uderzenie udało się w czterech.

Przebieg ataku w poszczególnych bazach wyglądał następująco.

BazaPołożenieCo się stało
Oleniaobwód murmańskidrony wystartowały z ciężarówki przy stacji paliw; zniszczone cztery Tu-95MS i transportowy An-12
Biełajaobwód irkucki, Syberiastart z parkingu przy trasie, 7 km od bazy; zniszczone trzy Tu-95MS i cztery Tu-22M3
Iwanowo-Siewiernyjobwód iwanowskitrafione dwa samoloty wczesnego ostrzegania A-50, prawdopodobnie niesprawne
Diagilewoobwód riazańskico najmniej siedem eksplozji, bombowce nie ucierpiały
Ukrainkaobwód amurskiatak nieudany – ciężarówka spłonęła na trasie, kierowca zginął

Uderzenie w Biełaję było pierwszym ukraińskim atakiem na Syberii w tej wojnie. Dzień wcześniej, według analityków śledzących zdjęcia satelitarne, stały tam 52 samoloty lotnictwa dalekiego zasięgu.

Olenia i Biełaja – płonące Tu-95

W obu bazach SBU zarejestrowała obraz z kamer dronów. Na jednym z nagrań dron osiada na skrzydle Tu-95 tuż przy zbiorniku paliwa. Na innych widać bombowce z podwieszonymi pociskami Ch-101 i wielkie kule ognia – znak, że samoloty były zatankowane i przygotowane do kolejnego nalotu na Ukrainę.

Pod Irkuckiem kierowcy z sąsiednich ciężarówek próbowali strącać startujące drony kamieniami. Była to jedyna bezpośrednia próba obrony, jaką odnotowano.

Ukrainka – ciężarówka, która nie dojechała

Piąty transport miał dotrzeć do bazy Ukrainka w obwodzie amurskim. Naczepa zapaliła się na drodze koło miejscowości Sieryszewo i eksplodowała. Zginął 62-letni kierowca. Jego kolega mówił dziennikarzom, że nigdy nie wziąłby tego kursu, gdyby wiedział, co jest w środku.

FIG_02 // VISUAL_REF
Infografika: operacja „Pajęczyna” – sposób działania, liczby i bilans
Operacja „Pajęczyna” w skrócie – jak drony dotarły pod bazy, najważniejsze liczby i rozbieżne bilanse.

Ile samolotów naprawdę zniszczono

Bilans „Pajęczyny” od pierwszego dnia zależał od tego, kto liczył. Rozbieżności są duże, ale dają się uporządkować:

  • SBU i prezydent Ukrainy – 41 trafionych samolotów, „34 proc. nosicieli strategicznych pocisków manewrujących”, straty szacowane na 7 mld dolarów,
  • urzędnicy amerykańscy cytowani przez Reutera – ok. 20 trafionych maszyn, z czego 10 zniszczonych,
  • wysoki rangą przedstawiciel NATO – ok. 40 uszkodzonych, w tym 10–13 całkowicie zniszczonych,
  • analiza zdjęć satelitarnych – siedem zniszczonych Tu-95MS, cztery Tu-22M3 i jeden An-12; poza Olenią i Biełają brak potwierdzonych strat wśród sprawnych maszyn,
  • „Financial Times” – trafione maszyny to ok. 20 proc. operacyjnej floty lotnictwa dalekiego zasięgu.

Rosyjskie ministerstwo obrony nazwało operację aktem terrorystycznym. Przyznało, że w Oleni i Biełai doszło do uszkodzeń samolotów, i twierdziło, że w pozostałych trzech obwodach ataki odparto.

Strata nie do odrobienia: Tu-95MS i Tu-22M3 nie są produkowane od początku lat 90.. Każdy zniszczony egzemplarz zmniejsza rosyjską flotę na stałe, a naprawa uszkodzonych trwa latami.

Niezależni analitycy zwracali uwagę na jeszcze jedno. Zniszczone Tu-95 należały do maszyn faktycznie używanych do nalotów, a co najmniej cztery miały pod skrzydłami pociski. Rosja straciła więc nie tylko nosiciele, ale i część miesięcznej produkcji Ch-101.

Skutki – rozproszona flota i kierowcy w areszcie

Operacja nie zatrzymała rosyjskich nalotów, ale zmieniła sposób, w jaki Rosja używa swojego lotnictwa strategicznego.

Bombowce uciekły na wschód

Już w czerwcu 2025 roku zdjęcia satelitarne pokazały puste płyty postojowe w bazach położonych bliżej Ukrainy. Maszyny rozrzucono po odległych lotniskach, a część dużych uderzeń rakietowych przejęły naddźwiękowe Tu-160, wcześniej oszczędzane. Rozproszenie ma swoją cenę: trudniej zebrać kilkanaście bombowców do jednego uderzenia, które miałoby przeciążyć ukraińską obronę.

4 czerwca Donald Trump rozmawiał z Władimirem Putinem przez ponad godzinę, głównie o tym ataku. Rosyjscy blogerzy wojskowi pisali o „rosyjskim Pearl Harbor”.

Co stało się z kierowcami

Czterech kierowców, którzy przeżyli, zatrzymała Federalna Służba Bezpieczeństwa. Usłyszeli zarzuty terroryzmu, za które groziło im co najmniej kilkanaście lat więzienia. Wszyscy opowiadali to samo: wieźli domki i otrzymali telefoniczną instrukcję, gdzie mają się zatrzymać.

Ponad rok spędzili w areszcie. 16 września 2026 roku moskiewski sąd wypuścił ich na wolność, bo prokuratura odmówiła zatwierdzenia aktu oskarżenia – śledczy nie znaleźli bezpośrednich dowodów winy. Sprawa nie jest jednak zamknięta: kierowcy mają ograniczenia i muszą stawiać się na przesłuchania.

Kto woli obejrzeć tę historię, niż o niej czytać, znajdzie omówienie operacji w filmie kanału Pokaz Wojskowy.

Dlaczego „Pajęczyna” zmieniła myślenie o ochronie baz

Drony użyte w operacji kosztowały – według strony ukraińskiej – ok. 2 tys. dolarów za sztukę. Samoloty, które zniszczyły, były warte setki milionów dolarów i nie da się ich zastąpić. Ta dysproporcja jest jeszcze większa niż w przypadku Shahedów, gdzie tani dron wymusza użycie drogiego pocisku przeciwlotniczego.

Ważniejszy od rachunku był jednak wniosek dla wszystkich armii świata. Samolot stojący pod gołym niebem, tysiące kilometrów od frontu, nie jest bezpieczny, jeśli przeciwnik potrafi dowieźć drona w pobliże ogrodzenia. Obrona przeciwlotnicza budowana przeciw pociskom rakietowym i samolotom nadlatującym z zewnątrz nie zadziała przeciw małemu dronowi, który startuje z parkingu.

Po 1 czerwca 2025 roku także na Zachodzie zaczęto mówić o trzech rzeczach naraz:

  • schronach i hangarach – bo maszyna pod dachem nie jest łatwym celem dla drona z trzykilogramowym ładunkiem,
  • rozproszeniu samolotów – tak, żeby jeden atak nie mógł zniszczyć całej floty,
  • obronie antydronowej samych baz – działającej także wtedy, gdy zagrożenie startuje zza płotu, a nie nadlatuje znad granicy. Niespełna dwa tygodnie później Izrael przeprowadził uderzenie na Iran, w którym – według anonimowego izraelskiego urzędnika – również użyto dronów ukrytych zawczasu na terytorium przeciwnika.

Rosja rozproszyła swoje bombowce po odległych lotniskach. Żadna zmiana bazowania nie przywróci jej jednak tego, co spłonęło w Oleni i Biełai.

Operacja „Pajęczyna” – najczęściej zadawane pytania

Ile samolotów zniszczyła Ukraina w operacji „Pajęczyna”?

SBU podała liczbę 41 trafionych samolotów. Niezależne analizy zdjęć satelitarnych potwierdzają zniszczenie kilkunastu maszyn, w tym siedmiu Tu-95MS i czterech Tu-22M3, a przedstawiciele USA i NATO mówili o 10–13 zniszczonych i kolejnych uszkodzonych.

Jak ukraińskie drony dostały się pod rosyjskie lotniska?

Przemycono je do Rosji w częściach, zmontowano w magazynie w Czelabińsku i ukryto pod dachami drewnianych domków modułowych. Domki przewieźli na naczepach rosyjscy kierowcy, nieświadomi tego, co przewożą. W pobliżu baz dachy otworzyły się zdalnie i drony wystartowały.

Które rosyjskie bazy zostały zaatakowane 1 czerwca 2025 roku?

Olenia w obwodzie murmańskim, Biełaja w obwodzie irkuckim, Iwanowo-Siewiernyj i Diagilewo pod Riazaniem. Piąty atak, na bazę Ukrainka w obwodzie amurskim, nie doszedł do skutku, bo ciężarówka z dronami spłonęła po drodze.

Dlaczego strata Tu-95 i Tu-22M3 jest dla Rosji tak dotkliwa?

Bo tych samolotów nie da się zastąpić. Ich produkcję zakończono na początku lat 90., a to one odpalają pociski manewrujące w kierunku Ukrainy i stanowią część rosyjskich sił odstraszania jądrowego.

Kto zaplanował operację „Pajęczyna”?

Służba Bezpieczeństwa Ukrainy kierowana przez gen. Wasyla Maluka, pod osobistym nadzorem prezydenta Wołodymyra Zełenskiego. Przygotowania trwały ponad półtora roku.

▸ POWIĄZANE_WPISY