Przemysław Wójtowicz – snajper, który nie nazywa siebie najskuteczniejszym

Na okładce jego książki widnieje określenie „najskuteczniejszy snajper Wojsk Lądowych”. Sam Przemysław Wójtowicz mówi o nim z dystansem: nie wie, czy jest najskuteczniejszy – po prostu jako pierwszy opisał swoją historię, a na słowo z okładki nalegało wydawnictwo, bo miało przyciągać czytelnika. Ta niechęć do superlatywów jest chyba najlepszym kluczem do jego biografii – dwudziestu jeden lat służby, dowodzenia sekcją snajperów w Afganistanie, dwunastu odłamków, które nosi w ciele od 2010 roku, i życia po służbie, w którym zajmuje się rannymi żołnierzami, zamiast opowiadać o własnych strzałach.

Kim jest Przemysław Wójtowicz

Zanim stał się rozpoznawalną postacią polskiego środowiska strzeleckiego, przeszedł drogę typową dla podoficera zawodowego lat dziewięćdziesiątych – bez skrótów i bez rodzinnych tradycji wojskowych.

Z Nowej Huty do wojska

Wójtowicz urodził się 26 marca 1976 roku w Krakowie i wychowywał się w Nowej Hucie. Z wojskiem związał się zawodowo w 1996 roku, w czasie, gdy armia dopiero zaczynała przechodzić na standardy zachodnie. Ukończył Szkołę Podoficerską Wojsk Lądowych w Poznaniu.

Przebieg jego służby to lista stanowisk, która ma niewiele wspólnego z filmowym wyobrażeniem snajpera działającego w pojedynkę. Był kolejno dowódcą drużyny, pomocnikiem dowódcy plutonu, dowódcą plutonu, starszym szyfrantem, podoficerem sztabowym w sekcjach S-2 i S-3, wreszcie dowódcą sekcji snajperów. Do tego doszły kursy – w tym kanadyjski kurs dowódców sekcji snajperskich (SDCC) oraz szkolenia z ratownictwa pola walki (TCCC).

Snajper to nie to samo co strzelec wyborowy

W rozmowach wraca do pojęć, które w Polsce wciąż bywają mylone, a które opisaliśmy szerzej w materiale o snajperach i strzelcach wyborowych. Zadania snajpera to przede wszystkim prowadzenie rozpoznania, maskowanie i skryta obserwacja, a dopiero na końcu – jeśli w ogóle – strzał.

Sam podaje przykład sytuacji z Afganistanu, w której przed oddaniem jednego strzału trzeba było leżeć w ukryciu kilka dni. Mówi też rzecz, która w jego ustach brzmi jak zawodowe credo: snajper oddaje strzał tylko wtedy, gdy ma pewność trafienia. Ogień otwiera wyłącznie do celów zidentyfikowanych jako niebezpieczny przeciwnik – nie strzela na oślep do wszystkiego, co widzi.

Za tą pewnością stoi żmudna praca nad warsztatem. Wójtowicz dużo mówi o ocenie siły i kierunku wiatru na podstawie zjawiska mirażu termicznego, ruchu gałęzi, dymu czy kurzu spod kół przejeżdżającego samochodu. Zwraca uwagę na konieczność ćwiczenia tej oceny z wiatromierzem (anemometrem) w ręku tak długo, aż różnica między oceną „na oko” a odczytem z urządzenia spadnie do dziesiątych części metra na sekundę. Wymienia też narzędzia, które w tym fachu znaczą więcej niż efektowny sprzęt – z sekatorem do wycinania okien strzelniczych w roślinności na czele.

Warunki, w jakich działała jego sekcja, najlepiej oddaje operacja w dystrykcie Zana Khan w prowincji Ghazni. Żołnierze przesiedzieli w skałach łącznie około czterech nocy przy dobowej amplitudzie temperatur, tworzącej jedne z najgorszych warunków, jakie Wójtowicz pamięta z całej kariery: pięćdziesiąt stopni w dzień i siedem w nocy. To stamtąd pochodzi też jego najdalszy opisywany strzał – z dystansu ponad 1400 metrów, z wielkokalibrowego karabinu wyborowego na nabój .50 BMG. Samego trafienia nie zobaczył: gazy wylotowe z hamulca wzbiły tuman kurzu, więc skutek zameldował obserwator.

Sekcja miała przy tym komfort, na jaki polska armia rzadko mogła liczyć. Z pominięciem długotrwałej standardowej ścieżki zakupowej dostali siedemset tysięcy złotych na doposażenie i mogli sami wybrać sprzęt – przedstawiciel firmy przyjechał do nich z asortymentem.

FIG_01 // VISUAL_REF

Afganistan i rany z 2010 roku

Służył na misji w Afganistanie dwukrotnie i tylko tam – wbrew temu, co czasem pojawia się w opisach jego biografii, w Iraku nie był. Stanowczo to prostuje, gdy pada pytanie o inne kierunki. Podczas swojego drugiego wyjazdu, na VII zmianie Polskiego Kontyngentu Wojskowego (PKW) Afganistan, dowodził sekcją snajperów. To wtedy, w 2010 roku, został ciężko ranny.

Siódmą zmianę wspomina jako najcięższą w historii polskiej obecności w Afganistanie – zginęło na niej siedmiu żołnierzy, a ponad stu dwudziestu zostało rannych. Został ranny pod sam koniec zmiany: sekcja była już spakowana i miała dwa tygodnie do powrotu, gdy padł rozkaz wsparcia afgańskiego posterunku w górach w Adżiristanie. To rejon, który polscy żołnierze nazywali „kurortem dla talibów”. Spędzili tam dwanaście dni w niemal ciągłym kontakcie ogniowym. Wójtowicz wyszedł z tego z ranami postrzałowymi i dwunastoma odłamkami pocisku moździerzowego, które nosi w ciele do dziś. Podkreśla, że ranny został nie tylko on: obrażenia odnieśli wszyscy żołnierze sekcji. O samym momencie mówi w sposób, który zaskakuje każdego, kto spodziewa się opowieści o heroizmie:

W wywiadach nie ukrywa też goryczy wobec dowództwa. Mówi wprost o niekompetencji i o tym, że odpowiedzialność za rany i ofiary misji powinni brać przełożeni, a nie żołnierze wykonujący rozkazy. Adżiristan miał zresztą już wtedy tragiczną historię – rok wcześniej, 10 sierpnia 2009 roku, zginął tam kpt. Daniel Ambroziński z 1 batalionu 25 Brygady Kawalerii Powietrznej, trafiony przez talibskiego snajpera podczas operacji „Over the Top”.

Adżiristan zapisał się w jego pamięci również z powodu sytuacji, w której sam otarł się o śmierć. Zajmował zamaskowane stanowisko w głębi pomieszczenia, z karabinem wycelowanym w wybity w ścianie otwór strzelniczy wielkości cegły. Wrogi pocisk wpadł dokładnie przez ten otwór, minął go o centymetry i uderzył w ścianę za jego plecami.

Do wspomnień z tamtej zmiany należy też operacja w rejonie Espandi w prowincji Ghazni, wymierzona w poszukiwanych rebeliantów – akcja, której nie opisał w żadnej z książek. Sekcja podjęła wówczas ogromne ryzyko, a cała operacja okazała się bezcelowa – jak mówi, przez ciągły brak decyzji przełożonych.

Osobnym rozdziałem był sam powrót do kraju po zranieniu w Adżiristanie. Rannych ewakuowano z Afganistanu do amerykańskiego szpitala wojskowego w Landstuhl (Landstuhl Regional Medical Center, niedaleko bazy Ramstein) i to o nim Wójtowicz mówi w samych superlatywach: ranni byli tam otoczeni pełną opieką, a pierwszą osobą, która przywitała go w Niemczech, był szpitalny kapelan. Bolesne zderzenie z rzeczywistością nastąpiło po wylądowaniu w Warszawie. Rannych, którzy poprosili kolegów w Ghazni o czyste mundury, żeby po powrocie do kraju wyglądać jak żołnierze, nie witał nikt, a na pięciu rannych przypadała jedna karetka. Z wojskowego szpitala uciekł po trzech dniach.

To doświadczenie tłumaczy, dlaczego życie po służbie poświęcił rannym, a nie własnym wspomnieniom z pola walki.

Uznanie przyszło po latach. Wpisem do Księgi Honorowej Wojska Polskiego za męstwo i odwagę wyróżniono go 14 sierpnia 2016 roku – ceremonia odbyła się przy Grobie Nieznanego Żołnierza w Warszawie, gdy w stopniu młodszego chorążego był starszym instruktorem w 1 Warszawskiej Brygadzie Pancernej. Srebrny Medal „Za zasługi dla obronności kraju”, wręczony 11 lipca 2020 roku przez Szefa Sztabu Generalnego, otrzymał już za działalność na rzecz weteranów i rannych żołnierzy.

Szkolenie snajperów w Wojskach Lądowych

Po powrocie do kraju i dziewięciu miesiącach rehabilitacji jego rola się zmieniła. W 2012 roku został koordynatorem szkolenia snajperów w Wojskach Lądowych i starszym instruktorem – czyli człowiekiem odpowiedzialnym za to, jak w polskiej armii uczy się tej specjalności. Pomagał również stworzyć pierwszą w Polsce szkołę snajperów.

To był moment, w którym doświadczenie z misji zaczęło przekładać się na system szkolenia. Pełnił też funkcję pomocnika dowódcy ds. rannych i poszkodowanych w misjach poza granicami państwa, co wyznaczyło kierunek jego późniejszej działalności cywilnej.

W jego opowieściach o szkoleniu snajperów wracają wciąż te same filary:

• Obserwacja przed strzałem – rozpoznanie i meldunek są wynikiem pracy sekcji równie ważnym jak oddany strzał.
• Praca w zespole – snajper i obserwator to jeden zespół, a nie strzelec z pomocnikiem.
• Maskowanie i dyscyplina – zdolność pozostania niewykrytym przez wiele godzin decyduje o przeżyciu.
• Ratownictwo pola walki – umiejętności medyczne są w tej specjalności elementem wyszkolenia, a nie dodatkiem.

Broń, której używają polscy strzelcy, opisaliśmy osobno – zarówno rodzimy karabin wyborowy TOR, jak i używany w jednostkach specjalnych McMillan TAC-338. O tym, gdzie leżą fizyczne granice tej pracy, pisaliśmy z kolei w materiale o najdalszych strzałach snajperskich.

Życie po mundurze – weterani i sport

Na emeryturze wojskowej przebywa od sierpnia 2017 roku. Miesiąc później zaczął pracę w Fundacji Bezpieczeństwa i Rozwoju „Stratpoints” jako ekspert i szef zespołu do spraw weteranów.

Jego pomysł na pomoc rannym żołnierzom opiera się na sporcie i realnym wysiłku, a nie na samej terapii gabinetowej. Organizuje turnusy rehabilitacyjne – nurkowe, górskie i strzeleckie – a także biathlon, pływanie i wyprawy na Arktykę. Chodzi w nich o odbudowanie sprawności i powrót do funkcjonowania w grupie.

Tematem stresu bojowego zajmuje się nie tylko w Polsce. Jeszcze w trakcie służby, w listopadzie 2013 roku, wystąpił na konferencji „Meaning as a mission”, zorganizowanej przez holenderską federację weteranów BNMO – jako jedyny uczestnik, który mówił o tym z perspektywy żołnierza rannego na misji. O własnym powrocie do cywilnego życia opowiada bez patosu: pierwsze wyjście do klubu po powrocie skończyło się tym, że musiał usiąść, bo umysł wytrenowany w nieustannym obserwowaniu otoczenia nie radził sobie z nadmiarem bodźców. Dopiero gdy oswoił się z sytuacją, był w stanie wyjść na parkiet.

Sport pozostał przy tym również jego własną drogą. Jako weteran poszkodowany znalazł się w dziewiętnastoosobowej reprezentacji Polski na Invictus Games w kanadyjskim Vancouver w lutym 2025 roku.

Równolegle prowadzi szkolenia strzeleckie oparte na metodyce wypracowanej w wojsku (ma uprawnienia instruktora strzelectwa) i regularnie występuje publicznie w sprawach dotyczących weteranów.

◆ POLECANE PRODUKTYTANIAKSIAZKA.PL

Michał Wójcik, Przemysław Wójtowicz

Snajper wchodzi pierwszy

36.83 PLN

Przemysław Wójtowicz, Artur Panasiuk

Zanim naciśniesz spust

46.4 PLN

Książki Przemysława Wójtowicza

Jest współautorem dwóch książek o zupełnie różnym charakterze.

Pierwsza to Snajper wchodzi pierwszy, napisana wspólnie z reporterem Michałem Wójcikiem i wydana w lipcu 2021 roku przez Znak Literanova – zapis rozmowy o służbie, misjach i cenie, jaką się za nie płaci. To właśnie na jej okładce znalazło się sporne hasło, a w środku opis trafienia w stanowisko przeciwnika z dystansu ponad 1400 metrów. Druga, Zanim naciśniesz spust. Pierwszy poradnik polskich snajperów, wyszła trzy lata później, w lipcu 2024 roku. Jej współautorem jest Artur Panasiuk. Książka jest podręcznikiem: opisuje warsztat, balistykę i zasady pracy sekcji.

Tego, jak sam mówi o swojej specjalności, kiedy nikt nie sprowadza jej do jednego zdania na okładce, można posłuchać w rozmowie poniżej.

To rozdzielenie jest charakterystyczne dla całego jego podejścia. Opowieść o wojnie i instrukcja rzemiosła to dwie różne rzeczy, a mieszanie ich rodzi właśnie takie uproszczenia, jak hasło o „najlepszym snajperze”.

Przemysław Wójtowicz – najczęściej zadawane pytania

Źródła