Generał Sławomir Petelicki – ojciec polskich komandosów

Generał brygady Sławomir Petelicki to postać-legenda, której imię jest synonimem odwagi, wizji i profesjonalizmu. Jako twórca i pierwszy dowódca GROM-u, elitarnej jednostki wojskowej, na zawsze zmienił oblicze polskich sił specjalnych, wprowadzając je do światowej czołówki. Jego nietypowa ścieżka kariery, obejmująca służbę w wywiadzie cywilnym PRL i dyplomacji, dała mu unikalne narzędzia i wiedzę do stworzenia formacji, która stała się dumą Polski. Sylwetka Petelickiego to opowieść o determinacji, która przekuła marzenie w jedną z najskuteczniejszych jednostek specjalnych na świecie.

Początki drogi – od wywiadu do sił specjalnych

Zanim Sławomir Petelicki (ur. 13 września 1946 r. w Warszawie) stał się znany jako generał GROM-u, jego kariera rozwijała się w cieniu tajnych operacji. Po ukończeniu studiów prawniczych na Uniwersytecie Warszawskim, w 1969 roku dołączył do Departamentu I MSW, czyli wywiadu cywilnego PRL. To tam zdobywał pierwsze szlify, działając pod pseudonimem operacyjnym „Wan”.

Służba na placówkach zagranicznych, m.in. w Wietnamie Północnym (1971), Chinach (1972), a później jako konsul w Nowym Jorku (1973-1979) i szef rezydentury wywiadu w Sztokholmie (1983-1987), pozwoliła mu z bliska obserwować działanie zachodnich struktur wojskowych i wywiadowczych. Doświadczenia te, w połączeniu z pracą w Wydziale XI MSW (zwalczanie dywersji ideologicznej) oraz jako naczelnik Wydziału Ochrony Placówek w MSZ, stały się fundamentem pod jego późniejszą, rewolucyjną wizję dla polskiej armii.

Narodziny legendy – stworzenie jednostki GROM

Bezpośrednim impulsem do stworzenia nowej jednostki specjalnej była potrzeba zapewnienia bezpieczeństwa podczas operacji „Most” (1990-1992). Polska pomagała wówczas w tranzycie Żydów z rozpadającego się ZSRR do Izraela, co naraziło ją na groźby ze strony arabskich organizacji terrorystycznych. Dodatkowym bodźcem był atak na polskiego dyplomatę w Libanie.

Gen. Petelicki, widząc tę lukę w systemie bezpieczeństwa, przedstawił ówczesnemu ministrowi spraw wewnętrznych, Krzysztofowi Kozłowskiemu, gotową koncepcję utworzenia formacji zdolnej do przeprowadzania najtrudniejszych misji antyterrorystycznych i wywiadowczych. Dzięki jego determinacji i wsparciu rządu, 13 lipca 1990 roku oficjalnie powstała Jednostka Wojskowa 2305, czyli GROM. Jej nazwa, wymyślona przez Petelickiego, to akronim od Grupy Reagowania Operacyjno-Manewrowego, ale także świadome nawiązanie do dziedzictwa legendarnych Cichociemnych Spadochroniarzy Armii Krajowej, co pozwoliło budować etos jednostki w oparciu o tradycje niepodległościowe.

Wizja i standardy twórcy GROM-u

Jako pierwszy dowódca GROM-u, Sławomir Petelicki od początku stawiał na najwyższe standardy. Wzorował się na najlepszych jednostkach na świecie, takich jak amerykańska Delta Force czy brytyjska SAS, z którymi dzięki swoim wcześniejszym doświadczeniom nawiązał osobiste kontakty. Proces selekcji był niezwykle wymagający, a szkolenie obejmowało wszystkie aspekty walki, od taktyki czarnej (w budynkach), przez zieloną (w terenie leśnym), po niebieską (w wodzie).

Generał Petelicki zaszczepił w swoich żołnierzach etos oparty na haśle „Siła i Honor”, kładąc nacisk na lojalność, profesjonalizm i apolityczność. Jego wizja, poparta amerykańskim wsparciem finansowym (będącym częściowo podziękowaniem za pomoc polskiego wywiadu w operacji „Samum” w Iraku), sprawiła, że GROM szybko zyskał reputację formacji niezawodnej i skutecznej.

GROM pod dowództwem generała Petelickiego – chrzest bojowy i międzynarodowe uznanie

Pierwszą misją, która ujawniła istnienie i potencjał GROM-u światu, była Operacja „Uphold Democracy” na Haiti w 1994 roku. Kontyngent 51 polskich komandosów działał ramię w ramię z amerykańskimi siłami specjalnymi, ochraniając kluczowe osobistości, w tym Sekretarza Generalnego ONZ Boutrosa Boutrosa-Ghalego i specjalnego wysłannika ONZ Lakhdara Brahimiego. Ich profesjonalizm wzbudził ogromny szacunek sojuszników i udowodnił, że wizja generała Sławomira Petelickiego była słuszna.

Prawdziwym egzaminem potwierdzającym elitarność jednostki była Operacja „Little Flower” w 1997 roku na Bałkanach. W ramach sił pokojowych ONZ, operatorzy GROM-u przeprowadzili brawurową, bezkrwawą akcję aresztowania Slavko Dokmanovicia, serbskiego zbrodniarza wojennego poszukiwanego przez trybunał w Hadze. Ten sukces nie tylko ugruntował pozycję jednostki jako jednej z najlepszych na świecie, ale był także potężnym argumentem politycznym, który przyspieszył wejście Polski do NATO.

Działalność po służbie – od biznesu do publicznej krytyki

Po ostatecznym odejściu ze służby w 1999 roku, generał Petelicki z powodzeniem odnalazł się w sektorze prywatnym, pracując m.in. dla firmy doradczej Ernst & Young oraz zasiadając w radach nadzorczych spółek Bioton i Pol-Aqua. W ostatnich latach życia stał się jednak przede wszystkim znanym i bezkompromisowym komentatorem spraw publicznych, ostro krytykującym politykę rządu w sferze obronności. Szczególnie głośne były jego wypowiedzi po katastrofie smoleńskiej w 2010 roku, w których zarzucał rządzącym poważne zaniedbania.

Życie prywatne i tragiczna śmierć

Sławomir Petelicki, choć był osobą publiczną, starał się chronić swoją prywatność. Był mężem i ojcem dwojga dzieci. Tragiczny finał jego życia wstrząsnął całą Polską. 16 czerwca 2012 roku nadeszła informacja, że dowódca GROM-u nie żyje. Ciało generała z raną postrzałową głowy, zadaną z jego osobistego pistoletu Heckler & Koch, znaleziono w garażu jego domu w Warszawie.

Prokuratura Okręgowa w Warszawie, po rocznym śledztwie opartym na szczegółowych analizach (m.in. nagrań z monitoringu, badaniach balistycznych i śladów prochu strzelniczego), jako oficjalną przyczynę śmierci podała samobójstwo, wykluczając udział osób trzecich. Nagła śmierć Petelickiego wywołała szok i falę spekulacji, które jednak nie znalazły potwierdzenia w materiale dowodowym.

Dziedzictwo ojca polskich komandosów

Dziedzictwo, jakie pozostawił po sobie generał Sławomir Petelicki, jest nie do przecenienia. Stworzył nie tylko jednostkę wojskową, ale symbol nowoczesności, profesjonalizmu i patriotyzmu. GROM do dziś jest wzorem dla innych formacji, a standardy szkolenia i etos pracy wyznaczone przez jego założyciela wciąż stanowią fundament działania polskich sił specjalnych.

Odznaczony m.in. Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski i amerykańską Legią Zasługi, generał Petelicki udowodnił, że dzięki wizji i determinacji można tworzyć rzeczy, które na trwałe zapisują się na kartach historii Polski. Jego postać pozostaje inspiracją dla kolejnych pokoleń żołnierzy i oficerów Wojska Polskiego.

Generał Sławomir Petelicki – najczęściej zadawane pytania