Kalarippayattu – starożytna indyjska sztuka walki

Kalarippayattu, często określana jako matka wszystkich sztuk walki, jest starożytną indyjską sztuką walki wywodzącą się z południowego stanu Kerala w Indiach. Jej korzenie, według niektórych źródeł, mogą sięgać nawet III wieku p.n.e. (a jej prekursorów w technikach bojowych okresu Sangam nawet VI w. p.n.e.), co czyni ją jedną z najstarszych udokumentowanych form walki na świecie. Ta wyjątkowa dyscyplina to znacznie więcej niż tylko system samoobrony; to kompleksowa sztuka łącząca rozwój fizyczny, mentalny i duchowy, głęboko zakorzeniona w tradycji i filozofii Indii. Nazwa Kalarippayattu pochodzi od dwóch słów z języka Malajalam: kalari, oznaczającego miejsce treningowe lub arenę (słowo to może również wywodzić się z sanskryckiego khaloorika, oznaczającego miejsce ćwiczeń wojskowych lub boginię), oraz payattu, czyli walka, trening lub ćwiczenie. Dziś kalaripayattu fascynuje entuzjastów na całym świecie swoją dynamiką, płynnością ruchów inspirowanych naturą oraz bogactwem technik, w tym walką wręcz i z użyciem tradycyjnej broni. Legenda głosi, że sztuka ta mogła wpłynąć nawet na rozwój Kung Fu Shaolin, za pośrednictwem buddyjskiego mnicha Bodhidharmy, który miał podróżować z Kerali do Chin.

Historia kalaripayattu i jej korzenie

Początki kalaripayattu są owiane legendami. Jedna z nich przypisuje jej stworzenie Parasuramie, szóstemu awatarowi Wisznu, który miał ją przynieść do Kerali i założyć pierwsze 108 kalari. Inna tradycja, szczególnie związana ze stylem południowym, wskazuje na mędrca Agastyę Muni jako twórcę tej odmiany. Historycznie rzecz biorąc, rozkwit tej hinduskiej sztuki walki przypada na okres od XI-XII wieku n.e., szczególnie podczas wojen między dynastiami Chera i Chola, a także w późniejszym okresie średniowiecza, kiedy to wojownicy, tacy jak Nair, ale także członkowie innych społeczności (np. Ezhava, Mappila, chrześcijanie), byli zobowiązani do jej praktykowania od najmłodszych lat. Każda wioska posiadała swoje kalari, które służyło nie tylko jako szkoła walki, ale także jako centrum edukacji (nauczano tam języków, matematyki, astronomii, sztuki), tradycyjnej medycyny (Kalari Chikitsa) i miejsce kształtowania charakteru.

Systematyczne szkolenie w kalari było integralną częścią kultury i systemu obronnego regionu, a mistrzowie (Gurukkal lub Asan) cieszyli się ogromnym szacunkiem. Niestety, w okresie brytyjskiego panowania kolonialnego, szczególnie po wojnie Kottayathu w 1804 roku, praktykowanie kalaripayattu zostało zakazane, co doprowadziło do jej znacznego osłabienia. Sztuka przetrwała jednak w ukryciu dzięki determinacji mistrzów, takich jak Kottackkal Kanaran Gurukkal, którzy potajemnie przekazywali wiedzę kolejnym pokoleniom. Odrodzenie nastąpiło w latach 20. XX wieku, m.in. dzięki postaciom takim jak Chambadan Veetil Narayanan Nair (na którego cześć nazwano szkoły CVN Kalari) oraz Chirakkal T. Sreedharan Nair, autorowi pierwszych książek o Kalarippayattu. Dziś kalaripayattu przeżywa renesans, zyskując uznanie zarówno w Indiach, jak i na arenie międzynarodowej, czego dowodem jest m.in. przyznanie orderu Padma Shri mistrzyni Meenakshi Ammie.

Główne style kalaripayattu

Chociaż istnieje wiele regionalnych odmian i szkół, kalaripayattu dzieli się głównie na trzy style, różniące się technikami, naciskiem na określone aspekty walki i filozofią. Są to styl północny, południowy i centralny. Warto również wspomnieć o stylu Tulunadan, charakterystycznym dla regionu Tulu Nadu.

Vadakkan kalari – styl północny

Styl północny, znany jako Vadakkan Kalari, jest najbardziej rozpowszechniony i widowiskowy, często utożsamiany z Kalarippayattu w ogólności. Kładzie duży nacisk na gibkość, zwinność, wysokie skoki (chaattom), uniki i płynne, pełne gracji ruchy. Trening w tym stylu obejmuje szeroki zakres ćwiczeń rozciągających i wzmacniających (meythari), a broń jest wprowadzana stosunkowo wcześnie. Uważa się, że Vadakkan Kalari miał duży wpływ na rozwój innych form artystycznych Kerali, takich jak taniec Kathakali czy taniec wojenny Theyyam. Jest to styl wymagający niezwykłej sprawności fizycznej, koordynacji i elegancji ruchów. Wywodzi się z tradycji przypisywanej Parasuramie. Czasem wyróżnia się w jego obrębie lub jako osobny styl Kadathanadan Kalari, charakterystyczny dla regionów leśnych, kładący nacisk na zwinność, skradanie się, improwizację i wykorzystanie otoczenia.

Thekkan kalari – styl południowy

Thekkan Kalari, czyli styl południowy, związany z tradycją mędrca Agastyi Muni, koncentruje się bardziej na walce wręcz, twardych, bezpośrednich uderzeniach, mocnych blokach i technikach nacisku na punkty witalne, znanych jako marma adi lub varma ati. Ruchy są tu często krótsze, bardziej bezpośrednie i siłowe niż w stylu północnym, a trening rozpoczyna się od technik bez broni. Ten styl kładzie również duży nacisk na siłę, stabilność i wytrzymałość. Trening z bronią jest obecny, ale techniki walki bez niej odgrywają kluczową rolę. Thekkan Kalari jest uważany za bardziej surowy i bezpośrednio nastawiony na skuteczność bojową, czerpiąc wpływy z dawnych tamilskich sztuk walki, takich jak Silambam czy Varma Kalai.

Madhya kalari – styl centralny

Styl centralny, Madhya Kalari, jak sama nazwa wskazuje, wywodzi się z centralnych regionów Kerali i stanowi swoiste połączenie cech stylów północnego i południowego. Łączy on w sobie zarówno płynność i zwinność Vadakkan, jak i siłę oraz nacisk na punkty witalne charakterystyczne dla Thekkan. Charakterystyczne dla tego stylu są techniki wykonywane wzdłuż określonych ścieżek rysowanych na podłodze kalari (kalam). Ten styl jest mniej rozpowszechniony niż dwa pozostałe, ale posiada swoje unikalne techniki i podejście do treningu kalaripayattu.

Tulunadan Kalari

Warto również wspomnieć o stylu Tulunadan Kalari, pochodzącym z regionu Tulu Nadu (północna Kerala i południowa Karnataka). Jest to styl bardzo praktyczny, skupiony na efektywnej samoobronie, często mniej rytualny. Kładzie szczególny nacisk na walkę w zwarciu, chwyty i wykorzystanie energii przeciwnika. Posiada unikalne bronie, takie jak sztylet kattari (którego użycie jest tu szczególnie rozwinięte) czy thol val (miecz naramienny). Choć obecnie rzadszy, cieszy się legendarną reputacją.

Etapy treningu w kalaripayattu

Tradycyjny trening kalaripayattu jest długotrwałym i wymagającym procesem, podzielonym na cztery główne etapy. Każdy etap buduje fundamenty dla kolejnego, prowadząc adepta od podstawowych ćwiczeń fizycznych do mistrzostwa w walce wręcz i z bronią. Postępy są nadzorowane przez mistrza, który decyduje o gotowości ucznia do przejścia na kolejny poziom. Ważnym elementem są Vai Thari – komendy głosowe wydawane przez mistrza, nadające rytm ćwiczeniom.

Meithari – fundamenty ciała

Pierwszy etap, Meithari (lub Meythari, dosł. „ćwiczenia ciała”), skupia się na rozwijaniu siły, gibkości, wytrzymałości, koordynacji i równowagi. Obejmuje on intensywne ćwiczenia fizyczne, takie jak kaikuthippayattu (ćwiczenia z uderzeniami rąk o podłogę), amarcha (niskie pozycje), therukkal (przeskoki), kaaluyarthippayattu (wysokie wymachy nóg), sekwencje ruchów zwane chuvadukal (kroki, np. Aakka Chuvadu, Neekka Chuvadu, Vatta Chuvadu, Otta Chuvadu) oraz całe układy zwane adavu lub meypayattu (np. Kal Uyarthi Payatt, Pakarcha Kal Payatt). Charakterystyczne dla kalari są pozycje inspirowane ruchami zwierząt, znane jako Ashta Vadivu (osiem podstawowych postaw: słonia – Gaja Vadivu, lwa – Simha Vadivu, konia – Ashwa Vadivu, dzika – Varaha Vadivu, węża – Sarpa Vadivu, kota – Maarjaara Vadivu, koguta – Kukkuda Vadivu i ryby – Matsya Vadivu). Ten etap jest kluczowy dla przygotowania ciała i umysłu, ucząc świadomości ciała i przepływu energii, dążąc do stanu meyyu kannakkuka (ciało staje się samymi oczami).

Kolthari – sztuka drewnianej broni

Po opanowaniu podstaw Meithari, adept przechodzi do Kolthari, czyli treningu z drewnianą bronią. Uczy się posługiwania kijami różnej długości i kształtu, takimi jak:

• Kettukari (lub Muchan) – długi, około 1,5-1,8-metrowy kij bambusowy lub drewniany, używany do rozwijania zasięgu, siły i koordynacji.
• Cheruvadi (lub Kuruvadi) – krótki kij (około 0,75 metra), wymagający dużej zwinności i precyzji w walce na krótki dystans.
• Otta (lub Ottakkol) – zakrzywiony drewniany kij przypominający kieł słonia lub literę „S”, uważany za jedną z najważniejszych i najtrudniejszych do opanowania broni w kalaripayattu, uczący ataków na punkty witalne (marma). Jest kluczowy dla rozwoju zaawansowanych technik.
• Gada – drewniana maczuga, używana do rozwijania siły i wytrzymałości.

Ankathari – mistrzostwo metalowej broni

Trzeci etap, Ankathari (dosł. „trening bojowy”), wprowadza trening z metalową bronią, która była historycznie używana na polach bitew. Należą do niej między innymi:

• Val – miecz (zarówno jednosieczny, jak i dwusieczny, np. długi miecz lub krótszy).
• Paricha – tarcza, używana w parze z mieczem.
• Kuntham – włócznia, broń drzewcowa o dużym zasięgu.
• Kattari – sztylet, często o charakterystycznym, zakrzywionym ostrzu, w niektórych stylach (np. Tulunadan) broń o fundamentalnym znaczeniu.
• Urumi (lub Chuttuval) – niezwykle niebezpieczny, elastyczny miecz-bicz, składający się z jednego lub kilku cienkich, ostrych pasów metalu, wymagający ogromnej wprawy i kontroli. Uważany jest za broń dla najbardziej zaawansowanych praktyków hinduskiej sztuki walki.
• Inne bronie, takie jak topór (venmazhu) czy łuk i strzały (dhanus), choć rzadziej praktykowane, również należą do tradycyjnego arsenału.

Verumkai – walka bez broni i znajomość marmam

Ostatni etap, Verumkai (dosł. „pusta ręka”), to walka wręcz, bez użycia jakiejkolwiek broni. Obejmuje ona uderzenia pięściami i otwartą dłonią (kai thallu), kopnięcia (kaal thallu), bloki, dźwignie (piduttham), rzuty (ozhivu) oraz uniki. Kluczowym elementem Verumkai jest znajomość Marmam (lub Marmashastram) – 108 (tradycyjnie 107 na ciele i jeden w umyśle) punktów witalnych na ciele człowieka, których zranienie może prowadzić do bólu, paraliżu, a nawet śmierci. Zaawansowani praktycy kalaripayattu uczą się nie tylko jak atakować te punkty (marma adi), ale także jak leczyć urazy z nimi związane (np. poprzez techniki ilakku murai), co łączy Verumkai z tradycyjną medycyną Kalari Chikitsa. Wiedza o marma jest przekazywana tylko najbardziej zaufanym i dojrzałym uczniom.

Filozofia i duchowość kalaripayattu

Kalarippayattu to nie tylko techniki walki, ale także głęboka filozofia i dyscyplina duchowa. Centralnym elementem jest szacunek dla guru (nauczyciela), tradycji i samego kalari, które jest traktowane jak świątynia. Tradycyjne kalari budowane są zgodnie z zasadami Vastu Shastra, często częściowo zagłębione w ziemi, z podłogą z ubitej czerwonej gliny zmieszanej z ziołami. W każdym tradycyjnym kalari znajduje się Puttara – siedmiostopniowy ołtarz w południowo-zachodnim rogu, poświęcony bóstwom opiekuńczym (często Bhagavathy lub Shiva) i legendarnym mistrzom. Siedem stopni symbolizuje siedem czakr lub siedem jakości niezbędnych wojownikowi. Są też miejsca poświęcone Ganapatiemu (Ganapatithara) i przodkom-mistrzom (Guruthara).

Trening rozpoczyna się i kończy rytualnymi ukłonami (vandanam) w kierunku Puttary, bóstw, guru i samego miejsca. Praktyka kalaripayattu ma na celu osiągnięcie harmonii ciała (sthula sarira), umysłu (sukshma sarira) i ducha, rozwijanie koncentracji (manasakti), samodyscypliny i wewnętrznego spokoju. Wiele aspektów tej indyjskiej sztuki walki jest powiązanych z jogą (np. techniki oddechowe pranayama, medytacja) i ajurwedą, tworząc holistyczny system rozwoju człowieka. Uważa się, że Kalarippayattu jest w „osiemdziesięciu procentach mentalne”.

Kalari chikitsa – tradycyjna medycyna i terapia

Integralną częścią tradycji kalaripayattu jest Kalari Chikitsa, starożytny system medycyny i terapii, blisko powiązany z ajurwedą i nauką o punktach marma. Obejmuje on specjalistyczne masaże (uzhichil), takie jak masaż stopami (chavutti uzhichil) wykonywany przez mistrza, czy masaże ręczne z użyciem leczniczych olejków ziołowych (thirummu). Mają one na celu poprawę elastyczności, regenerację mięśni, leczenie urazów oraz przygotowanie ciała do intensywnego wysiłku.

Mistrzowie kalari często posiadają głęboką wiedzę na temat anatomii, fizjologii oraz leczenia kontuzji sportowych i schorzeń układu mięśniowo-szkieletowego. Potrafią nastawiać kości i leczyć urazy związane z punktami marma (marmachikitsa). Niektóre techniki, jak Shalaka Shastra (leczenie za pomocą cienkich bambusowych pałeczek przykładanych do określonych punktów), są uważane za prekursorów akupunktury. Ta wiedza jest przekazywana z pokolenia na pokolenie i stanowi ważny element dziedzictwa kalaripayattu.

Korzyści płynące z treningu kalaripayattu

Regularna praktyka kalaripayattu przynosi wszechstronne korzyści, zarówno fizyczne, jak i psychiczne, co potwierdzają także współczesne badania:

• Rozwój fizyczny – obejmuje zwiększenie siły (szczególnie eksplozywnej), gibkości, wytrzymałości, szybkości, koordynacji ruchowej, równowagi i refleksu.
• Rozwój mentalny i duchowy – pomaga w budowaniu koncentracji, dyscypliny, pewności siebie, cierpliwości, samoświadomości, odporności emocjonalnej oraz redukcji stresu i lęku. Badania wskazują na pozytywny wpływ na pewność siebie i potencjalnie na regulację poziomu agresji u dzieci.
• Korzyści zdrowotne – poprawia krążenie, wzmacnia układ odpornościowy, wspomaga prawidłową postawę ciała, a dzięki elementom Kalari Chikitsa, może przyczyniać się do leczenia i rehabilitacji urazów, a także zapobiegania im.

Praktykowanie tej starożytnej hinduskiej sztuki walki to droga do wszechstronnego samodoskonalenia i osiągnięcia psychofizycznej harmonii.

Rola kalaripayattu w kulturze Kerali

Kalarippayattu odgrywa kluczową rolę w kulturze Kerali, stanowiąc fundament tradycji i duchowości regionu. Jest to nie tylko indyjska sztuka walki, ale także integralny element kulturowy, który zespala w sobie wiele aspektów życia mieszkańców południowych Indii. Historyczne znaczenie kalaripayattu w Kerali jest niepodważalne. Przez wieki pełniło funkcję zarówno wojskową (szkolenie wojowników, rozstrzyganie sporów poprzez pojedynki zwane ankam), jak i rytualną (np. udział w festiwalu Mamankam). Wojownicy i arystokraci regionu pielęgnowali tę hinduską sztukę walki jako formę zarówno samoobrony, jak i duchowej dyscypliny.

Kalarippayattu zainspirowało lokalne sztuki sceniczne, takie jak Kathakali, Krishnanattam, Theyyam czy Yathrakali, w których choreografia, trening aktorów (obejmujący masaże chavutti uzhichil), ruchy i postawy często czerpią z dynamicznych technik i form kalari. Wiele ruchów i sekwencji z Kalari zostało zaadaptowanych i przetworzonych na język tańca. Rola edukacyjna kalaripayattu jest niezastąpiona. Dawniej kalari funkcjonowały jako wszechstronne ośrodki edukacyjne. Nauka tej sztuki wspiera rozwój fizyczny i moralny młodych adeptów. Poprzez trening kalari, uczniowie uczą się dyscypliny, szacunku do nauczyciela (gurukkal), tradycji i ciężkiej pracy, co ma nieoceniony wkład w kształtowanie ich charakteru. Współczesna Kerala ceni kalaripayattu zarówno jako manifestację tożsamości regionalnej, jak i jako narzędzie promocji dziedzictwa kulturowego, przyciągając uwagę świata.

Współczesne praktyki i nauka kalaripayattu

Kalarippayattu, jako starożytna hinduska sztuka walki, kontynuuje swój dynamiczny rozwój, łącząc głębokie korzenie tradycji z nowoczesnymi potrzebami współczesnego świata. W dzisiejszych czasach ta niezwykła praktyka nie ogranicza się jedynie do umiejętności bojowych, lecz stanowi także formę jogi, medytacji i terapii fizycznej.

Techniki kalari są praktykowane z niezmiennym szacunkiem dla starożytnych nauk, natomiast współczesne podejście obejmuje integrację z różnymi formami aktywności prozdrowotnej, które wzmacniają ciało i umysł. Instruktorzy w specjalistycznych centrach, szczególnie w regionie Kerala (np. Kerala Kalaripayattu Academy w Thiruvananthapuram, założona przez rząd Kerali), ale także coraz częściej w innych częściach Indii (np. Nithya Chaithanya Kalari w Delhi, Kalari Kendram Delhi) i na całym świecie (np. Kalarippayat Academy UK w Londynie, Studio Kalari w Polsce, Navarasa Dance Theater w USA, Kalari University w Niemczech), przekazują wiedzę, stawiając nacisk na harmonijny rozwój cielesny i duchowy uczniów. Postaci takie jak Padmashri Meenakshi Amma Gurukkal czy Sankaranaarayana Menon Chundaayil (również uhonorowany Padma Shri) są ambasadorami tej sztuki.

Korzyści, jakie niesie ze sobą kalaripayattu, obejmują poprawę elastyczności i siły fizycznej, ale także równowagę psychiczną. Praktyka ta skutecznie redukuje stres i wspomaga koncentrację. Współczesne zastosowania kalaripayattu obejmują również sektory wellness i zdrowia, gdzie jest ono używane jako narzędzie terapii i rekreacji. Dzięki połączeniu tradycyjnych wartości z nowoczesnymi potrzebami, kalaripayattu zyskuje na popularności globalnie, przyciągając kolejne pokolenia adeptów tej fascynującej sztuki walki, w tym aktorów filmowych (np. Vidyut Jammwal, Tiger Shroff), tancerzy i entuzjastów kultury indyjskiej. Pojawia się również w filmach (np. „Urumi”, „Baaghi”, „Asoka”, „The Myth”), grach wideo i komiksach, co dodatkowo zwiększa jej rozpoznawalność.

Kalarippayattu – najczęściej zadawane pytania