Jerzy Kulej – dwa złota olimpijskie i życie poza ringiem

W 348 walkach amatorskich nigdy nie leżał na deskach. Jego syn Waldemar opowiada jednak o zdarzeniu poza ringiem. Gdy pijany Jerzy Kulej chciał prowadzić samochód, żona Helena miała powstrzymać go lewym sierpowym.

Kulej jest do dziś jedynym polskim bokserem z dwoma złotymi medalami olimpijskimi. Pierwszy zdobył w Tokio w 1964 roku, wygrywając w finale jednogłośną decyzją sędziów (5:0). Drugi wywalczył w Meksyku w 1968 roku, gdy wygrał niejednogłośną decyzją sędziów (3:2). Na te igrzyska mógł w ogóle nie polecieć. Kilka miesięcy wcześniej miał poważny wypadek samochodowy, a niedługo przed wylotem wdał się w bójkę z miejscowymi i interweniującymi milicjantami pod kinem w Zakopanem.

Poza ringiem był kapitanem Milicji Obywatelskiej, wystąpił w filmie Marka Piwowskiego, komentował walki w Polsacie i był posłem na Sejm RP. Jego bliscy wspominali także problemy z alkoholem, zdrady i długie nieobecności w domu. W 2024 roku z inicjatywy syna powstał film „Kulej. Dwie strony medalu”, który wywołał spór o sposób przedstawienia boksera i jego rodziny.

Kim był Jerzy Kulej

Drobny chłopak z biednej dzielnicy Częstochowy został najbardziej utytułowanym pięściarzem w historii polskiego boksu. Początkowo jego budowa ciała nie zapowiadała sportowych sukcesów. Pierwsze zwycięstwa odnosił na podwórku, zanim trafił na salę treningową.

Ostatni Grosz i lewy prosty na głowę Henia

Jerzy Zdzisław Kulej urodził się 19 października 1940 roku w Częstochowie. Sam opowiadał, że mógł w ogóle się nie urodzić. Według jego relacji rodzice mieli już siedmioletnią córkę, a w czasie wojny zdecydowali się na aborcję. Akuszerka, która miała przyjść na strych, nie dotarła jednak z powodu niemieckiej akcji w mieście. Ojciec Mieczysław był w tym czasie w partyzantce.

Dorastał na Ostatnim Groszu, jednej z najbiedniejszych dzielnic miasta. Pierwsze pieniądze zarabiał z kolegami, rozbrajając niewybuchy i sprzedając proch. Za zarobione pieniądze kupili sobie piłkę. Był niższy i drobniejszy od rówieśników, więc szacunek zdobywał brawurą. Kiedy zaczepił go Henio, podwórkowy przywódca, Kulej zrobił krok w tył i trafił go lewym prostym w nos, a potem powtórzył to kilka razy. Matka Henia nie chciała uwierzyć, że zrobił to ten mały Jureczek.

W wieku dwunastu lat poznał trenera Wincentego Szyińskiego, który odesłał go do domu, uznając za zbyt młodego. Wrócił po trzech latach i w 1955 roku zaczął trenować w Starcie Częstochowa. Trzy lata później, jako osiemnastolatek, trafił do reprezentacji Polski prowadzonej przez Feliksa Stamma. Mówił o nim, że był jego najlepszym przyjacielem i opiekunem. Stamm stworzył polską szkołę boksu. Przed wojną trenował u niego także Tadeusz Pietrzykowski, a Kulej stał się jednym z jego najsłynniejszych wychowanków.

Gwardia Warszawa i mundur milicjanta

W 1962 roku został zawodnikiem Gwardii Warszawa, co w PRL oznaczało etat w Komendzie Stołecznej Milicji Obywatelskiej. Przez dziesięć lat był formalnie funkcjonariuszem i doszedł do stopnia kapitana, choć jego jedynym zadaniem było wygrywanie. Rok później pokonał w finale mistrzostw Europy w Moskwie obrońcę tytułu, reprezentującego ZSRR Łotysza Aloizsa Tumiņša, i po raz pierwszy został mistrzem kontynentu. Tytuł obronił w 1965 roku w Berlinie, a w 1967 roku w Rzymie zdobył srebro.

Helenę poznał wcześniej, wiosną 1960 roku, w warszawskiej kawiarni Wiedeńska. Według jej relacji uknuł intrygę, żeby doprowadzić do pierwszej randki. Ślub cywilny wzięli 5 lipca 1961 roku, a kościelny 30 września. Ona wygrywała konkursy piękności w kawiarni Stolica, on jeździł na zgrupowania. Waldemar, ich jedyny syn, urodził się kilka lat później. Wspominał, że przez całe dzieciństwo widywał ojca głównie w telewizji.

FIG_01 // VISUAL_REF

Tokio 1964 – pięć walk, pięć zwycięstw

Do Japonii Kulej jechał jako mistrz Europy i jeden z faworytów wagi lekkopółśredniej, do 63,5 kilograma. Zdominował turniej, pokonując kolejno: Argentyńczyka Roberto Amayę (5:0), Brytyjczyka Richarda McTaggarta (4:1), Rumuna Iosifa Mihalica (4:1) i Ghańczyka Eddiego Blaya (5:0). W finale spotkał reprezentanta ZSRR Jewgienija Frołowa.

Andrzej Kostyra, który przez kilkanaście lat komentował z Kulejem walki dla telewizji, opowiada historię ze zgrupowania w Wiśle przed jednym z pojedynków z Frołowem. Kulejowi przyśniła się akcja, którą miał znokautować rywala. Obudził się w nocy, poszedł na salę na poddaszu i zaczął ją ćwiczyć na worku bokserskim, aż obudził trenerów i lekarza kadry. Doktor Moskwa przyłożył mu rękę do czoła i odesłał spać. Finał w Tokio wygrał jednogłośną decyzją sędziów (5:0).

Tokio było szczytem polskiego boksu amatorskiego. Złote medale zdobyli tam także Marian Kasprzyk i Józef Grudzień, a boks cieszył się w kraju popularnością porównywalną z piłką nożną. Kulej wrócił jako gwiazda i, jak sam przyznawał, popularność otworzyła mu drzwi do świata, o którym wcześniej nie marzył. Chodził na spektakle i do kabaretów, a aktorzy przychodzili oglądać jego walki. Ten świat miał swoją cenę.

Wypadek, bójka w Zakopanem i drugie złoto

Między igrzyskami w Tokio a wyjazdem do Meksyku udział Kuleja w kolejnym turnieju olimpijskim dwukrotnie stanął pod znakiem zapytania. Najpierw z powodu wypadku samochodowego w 1968 roku. Pewnego czerwcowego poranka jechał mercedesem 190 z innym słynnym pięściarzem, Lucjanem Trelą. Na prostym odcinku rozpędził samochód do 120 kilometrów na godzinę. Zobaczył dziewczynkę wchodzącą na jezdnię, skręcił w pole i uderzył w drzewo. Odłamki szyby pocięły mu twarz. Miał niemal odcięty nos i wybite dwa zęby. Mówił potem, że gdyby nie okulary, straciłby oko. Trela wyszedł z wypadku bez szwanku.

Gdy Kulej leżał jeszcze w szpitalu, zapadła decyzja, że do Meksyku nie pojedzie. Bokser napisał list do Włodzimierza Reczka, przewodniczącego Głównego Komitetu Kultury Fizycznej i Turystyki. Wziął w nim pełną odpowiedzialność za wypadek i zadeklarował dalszą pracę nad przygotowaniem do igrzysk. Przywrócono go na listę zawodników przewidzianych do wyjazdu.

Kolejne kłopoty przyszły niedługo potem. Podczas zgrupowania przedolimpijskiego Kulej wdał się w bójkę z miejscowymi i interweniującymi milicjantami przed kinem Giewont w Zakopanem.

Zwycięstwo nad Regüeiferosem dało Kulejowi drugie złoto olimpijskie. Wcześniej żaden polski bokser nie zdobył dwóch takich medali.

Bilans całej kariery Kuleja to 348 walk, 317 zwycięstw, 6 remisów i 25 porażek. Nigdy nie przegrał przed czasem ani nie leżał na deskach. Karierę zakończył 7 stycznia 1971 roku. Rok później ukończył studia trenerskie na warszawskiej Akademii Wychowania Fizycznego i odszedł z milicji.

Druga strona medalu – alkohol i życie rodzinne

Kostyra wspomina, że Kulej mówił o sobie wprost: jestem nałogowym alkoholikiem. Przez kilkanaście lat wspólnej pracy dziennikarz widział go pijanego raz, w Las Vegas po gali Andrzeja Gołoty. O świcie, przed lotem, bokser szukał wtedy paszportu wśród kubańskich cygar. Poza tym, w ocenie Kostyry, Kulej panował nad swoim problemem i pomagał innym sportowcom, którzy nie radzili sobie z alkoholem. Trener kadry Zbigniew Raubo podkreśla z kolei, że dwóch złotych medali olimpijskich i dwóch mistrzostw Europy nie zdobywa się na kacu. Tak zapamiętali go ludzie, którzy znali go z pracy i sportu.

Waldemar Kulej opisuje przede wszystkim życie rodzinne. W wywiadach i w książce „Jerzy Kulej. W cieniu podium”, napisanej z Piotrem Szaramą, mówi, że największą miłością ojca był boks. On sam i matka schodzili na dalszy plan. Kulej spędzał na zgrupowaniach trzysta dni w roku.

Syn opisał dzień, w którym pijany ojciec chciał wsiąść do samochodu. Według jego relacji matka podbiegła i trafiła męża lewym sierpowym tak mocno, że zawisł na drzwiach auta. Waldemar opowiadał również o kryzysie, podczas którego ojciec zamierzał odebrać sobie życie, lecz ostatecznie odstąpił od tego zamiaru.

Kostyra przytacza jeszcze jedną historię, której w filmie nie ma. Według dziennikarza Kulej podejrzewał żonę o zdradę, wziął pistolet i pojechał pod miejsce pracy mężczyzny, którego uważał za jej kochanka. Przed wejściem pomyślał o grożącym mu więzieniu i zawrócił.

Sam Kulej zdradzał żonę, czego nie ukrywał. Małżeństwo z Heleną trwało 21 lat i zakończyło się rozwodem. Później nadal się spotykali, a on przekazywał jej pieniądze na utrzymanie domu. W 1989 roku ożenił się z poetką Krystyną Dulak z Piwnicznej. Rozstali się po jedenastu latach, kiedy odkryła, że mąż prowadzi podwójne życie. Ostatnią partnerką była Alicja z Ełku. Przedstawiał ją jako żonę, choć nie wzięli ślubu.

◆ POLECANY PRODUKTTANIAKSIAZKA.PL

Piotr Szarama, Waldemar Kulej

Jerzy Kulej. W cieniu podium

51.17 PLN

Biografia napisana przez Piotra Szaramę przy współpracy Waldemara Kuleja, syna boksera – 528 stron o dwóch złotych medalach, alkoholu, milicji, polityce i życiu po ringu, z perspektywy rodziny.

Kup w TaniaKsiazka →

Po zakończeniu kariery – Piwowski, Polsat i Sejm RP

Po zakończeniu kariery Kulej nadal był obecny w życiu publicznym. W 1976 roku zagrał jedną z głównych ról w „Przepraszam, czy tu biją?” Marka Piwowskiego. Później był konsultantem przy „Ogniem i mieczem” i wystąpił w filmie biograficznym „Papa Stamm”. W latach dziewięćdziesiątych wspierał bokserów Mazura Ełk i trenował kadrę juniorów. Przez lata komentował też walki w Polsacie Sport, w tym gale z udziałem Andrzeja Gołoty w Stanach Zjednoczonych.

Próbował również swoich sił w polityce. W 1991 roku kandydował do Sejmu z listy Polskiej Partii Przyjaciół Piwa, a w 1993 roku z Samoobrony. Za każdym razem bez powodzenia. W 2001 roku zdobył mandat w Warszawie z listy Sojuszu Lewicy Demokratycznej i sprawował go przez jedną kadencję. Pod jej koniec przeszedł do Socjaldemokracji Polskiej. W 2005 roku nie został ponownie wybrany. Wcześniej, w 1998 roku, prezydent Kwaśniewski odznaczył go Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski.

W rozmowie nagranej po premierze filmu Andrzej Kostyra i Zbigniew Raubo wspominają Kuleja, którego znali osobiście. Odnoszą się też do sposobu przedstawienia go na ekranie. Z tej rozmowy pochodzą przytoczone w artykule relacje obu rozmówców.

Zawał na benefisie i czerniak

10 grudnia 2011 roku Kulej uczestniczył w benefisie Daniela Olbrychskiego w warszawskim Teatrze 6. piętro. Wyszedł na scenę razem z Leszkiem Drogoszem, zaczął mówić i osunął się na Jerzego Rybickiego. Na sali był kardiolog, profesor Adam Torbicki, mąż Grażyny Torbickiej. Reanimował boksera na miejscu i uratował mu życie. Kulej przeszedł rozległy zawał, a w trakcie rehabilitacji lekarze wykryli czerniaka oka.

Zmarł 13 lipca 2012 roku, w wieku 71 lat. Kostyra wspominał ostatnie odwiedziny w szpitalu. Kulej prosił go o pomoc w uzyskaniu wypisu, bo chciał wrócić do domu w Jabłonnie, gdzie opiekowała się nim Alicja. Uroczystości pogrzebowe odbyły się 20 lipca w katedrze polowej Wojska Polskiego. Urnę złożono w Alei Zasłużonych na Powązkach Wojskowych. W 2017 roku jego imię nadano rondu w Częstochowie.

Kostyra zapamiętał go jako sportowca, który nigdy się nie poddawał. Wspomnienia rodziny pokazują też krzywdy i rozczarowania, które pozostawił po sobie poza ringiem.

Jerzy Kulej – najczęściej zadawane pytania

Źródła