Samurajowie – kim byli, jak rządzili Japonią i dlaczego zniknęli

Samurajowie (jap. 侍) to dziedziczna klasa wojowników, która od końca XII wieku do 1868 roku sprawowała w Japonii realną władzę pod rządami siogunów, choć w okresie Edo stanowiła zaledwie około 5–6 procent ludności. Zaczynali jako konni łucznicy na służbie arystokracji, w epoce wojen domowych tworzyli armie liczone w dziesiątkach tysięcy ludzi, a w czasie 250 lat pokoju przekształcili się w warstwę urzędników pobierających stałą pensję w ryżu. Stan samurajski zlikwidowały reformy Meiji – zakaz noszenia mieczy z 1876 roku i krwawo stłumiony bunt Satsumy z 1877 roku. Poniżej znajdziesz historię japońskich wojowników – od pierwszych konnych łuczników po „ostatniego samuraja” i to, ile prawdy jest w filmie z Tomem Cruise’em.

Skąd wzięli się samurajowie – początki klasy wojowników

Pierwsi samurajowie nie byli rycerzami z legendy, lecz zbrojną służbą zamożnych rodów i dworu cesarskiego. Ich siła rosła razem ze słabością państwa, które przez kilka stuleci oddawało prowincje w ręce lokalnych wojowników.

Słowo „samuraj” i inne nazwy japońskich wojowników

Słowo „samuraj” wywodzi się od czasownika saburau – „służyć”, „czuwać u boku”. Samuraj był więc z definicji sługą, wasalem pana, a nie niezależnym wojownikiem. Japończycy częściej używali jednak terminu bushi (武士), czyli „wojownik”. Co ciekawe, najpotężniejszych przedstawicieli tej warstwy, czyli siogunów i panów feudalnych, zwykle nie nazywano samurajami, mimo że należeli do tego samego stanu.

Najważniejsze nazwy, które spotkasz w źródłach i literaturze:

• Bushi – ogólne określenie zawodowego wojownika, w praktyce synonim samuraja
• Buke – „rody wojskowe” (dosł. domy wojowników), czyli klany i cała warstwa wojskowa w odróżnieniu od arystokracji dworskiej (kuge)
• Daimyō – pan feudalny; w okresie Edo tak nazywano władcę hanu (księstwa lennego) o dochodzie co najmniej 10 tys. koku ryżu
• Hatamoto – bezpośredni wasale rodu Tokugawa z prawem audiencji u sioguna, niżej stali gokenin
• Rōnin – samuraj bez pana, który stracił go przez śmierć, konfiskatę dóbr albo niełaskę
• Ashigaru – piechota rekrutowana z chłopstwa, najniższy szczebel wojskowy, często w ogóle nieuznawany za samurajów
• Shizoku – „rody wojowników”, nazwa nadana byłym samurajom po 1869 roku

Okres Nara i Heian – od poboru do prywatnych drużyn

Do końca VIII wieku Japonia miała armię z poboru wzorowaną na chińskiej. Poborowi byli słabo wyszkoleni, a o wyniku walk z ludem Emishi na północy wyspy Honsiu przesądzali konni łucznicy z bogatych rodzin – tylko ich było stać na konie i wieloletnią naukę strzelania z siodła. Dwór zlikwidował pobór do 792 roku i coraz częściej powierzał porządek na prowincji lokalnym właścicielom ziemskim.

Równolegle rosły zwolnione z podatków majątki (shōen), którymi zarządzali i których bronili lokalni wojownicy. W IX wieku cesarze wydzielili część krewnych z rodu cesarskiego – tak powstały rody Minamoto i Taira, do których chętnie dołączały prowincjonalne rodziny wojowników.

Taira kontra Minamoto – wojna Genpei

W połowie XII wieku oba rody wciągnięto w spory o tron. Po rebeliach z lat 1156 i 1160 górę wziął ród Taira, a Taira no Kiyomori w 1167 roku jako pierwszy wojownik otrzymał najwyższy urząd dworski. Gdy w 1180 roku osadził na tronie swojego dwuletniego wnuka, Minamotowie chwycili za broń.

Wojna Genpei (1180–1185) zakończyła się zagładą rodu Taira i oddała Japonię w ręce wojowników na blisko siedem stuleci. Minamoto no Yoritomo obiecywał ziemię każdemu, kto przysięgnie mu wierność, a po zwycięstwie musiał tych ludzi nagrodzić. Zamiast przejąć dwór, zbudował obok niego własne państwo.

FIG_01 // VISUAL_REF

Era samurajów – Kamakura, Muromachi i okres Sengoku

Między XII a XVI wiekiem Japonią rządziły kolejno trzy ośrodki władzy wojskowej, a cesarz zachował głównie znaczenie religijne i symboliczne. W tym czasie zmieniło się prawie wszystko – uzbrojenie, sposób prowadzenia wojny i to, kogo w ogóle uważano za samuraja.

Jeśli zastanawiasz się, kiedy byli samuraje i czym zajmowali się w kolejnych epokach, poniższa tabela porządkuje najważniejsze okresy. Daty początku i końca epok bywają w literaturze różne, zwłaszcza dla okresu Sengoku.

W tabeli widać, że „era samurajów” trwała blisko 700 lat, ale tylko przez część tego czasu samurajowie rzeczywiście walczyli. Najdłuższy pojedynczy okres, czyli Edo, był epoką pokoju.

Siogunat Kamakura i najazdy mongolskie

W 1192 roku Yoritomo otrzymał tytuł sei-i taishōgun, a jego wojskowy rząd w Kamakurze nazwano bakufu – dosłownie „rządem spod namiotu”. Wierni wasale sioguna (gokenin) zostali namiestnikami prowincji (shugo) i zarządcami majątków (jitō). Po śmierci Yoritomo realną władzę przejęli regenci z rodu Hōjō.

Największą próbą tego systemu były dwa najazdy wojsk chana Kubilaja, władcy imperium mongolskiego i chińskiej dynastii Yuan, w 1274 i 1281 roku. Po pierwszej inwazji siogunat kazał zbudować nad zatoką Hakata kamienny mur wysoki na około dwa metry. Obie floty najeźdźców poniosły ogromne straty podczas sztormów, a od tajfunów nazwanych „boskim wiatrem” (kamikaze) wzięła się nazwa, którą w ostatnich latach II wojny światowej nadano japońskim pilotom samobójcom. Zwycięstwo okazało się dla Kamakury zgubne – wojownicy nie dostali obiecanych nagród, bo obrona nie przyniosła żadnych zdobyczy do rozdzielenia.

Ashikaga i okres Muromachi

Niezadowolenie samurajów wykorzystał cesarz Go-Daigo, który w 1333 roku obalił Kamakurę. Jego rządy trwały krótko – w 1336 roku zdradził go wódz Ashikaga Takauji i założył nowy siogunat z siedzibą w dzielnicy Muromachi w Kioto. Przez ponad pół wieku w kraju rywalizowały dwa dwory cesarskie.

Siogunowie z rodu Ashikaga stopniowo przekazywali namiestnikom prowincji sądownictwo i połowę podatków gruntowych. Z namiestników wyrośli pierwsi wielcy panowie feudalni, daimyō, a lokalni samurajowie coraz częściej służyli im, a nie odległemu siogunowi.

Okres Sengoku – broń palna, ashigaru i zjednoczenie kraju

Wojna Ōnin (1467–1477) zrujnowała Kioto i władzę rodu Ashikaga. Zaczął się okres Sengoku, czyli „kraju w stanie wojny”. Wasale obalali swoich panów, a ludzie spoza warstwy wojowników potrafili się wybić – najsłynniejszy z nich, Toyotomi Hideyoshi, pochodził z chłopskiej rodziny, a doszedł do godności regenta cesarstwa (kampaku).

W 1543 roku Portugalczycy przywieźli na wyspę Tanegashima arkebuzy. Japońscy kowale szybko zaczęli je kopiować, a pod koniec epoki w kraju były ich setki tysięcy. Na polach bitew zaczęła dominować zwarta piechota ashigaru uzbrojona we włócznie i broń palną, a armie liczyły już nawet około 100 tys. ludzi.

Kraj zjednoczyło trzech wodzów. Oda Nobunaga w 1573 roku wygnał z Kioto ostatniego sioguna z rodu Ashikaga i w 1582 roku zginął w świątyni Honnō-ji, zdradzony przez generała Akechiego Mitsuhidego. Hideyoshi w 1588 roku przeprowadził „polowanie na miecze” – chłopi musieli oddać broń, którą według jego rozkazu przetopiono na gwoździe i klamry do sali Wielkiego Buddy w Kioto. Edykt z 1591 roku zamroził podział na wojowników i resztę społeczeństwa. Owoce zebrał Tokugawa Ieyasu, który wygrał bitwę pod Sekigaharą w 1600 roku, a w 1603 roku został siogunem. Japończycy podsumowali to porzekadłem: Oda ugniótł ryżowe ciastko, Hideyoshi je uformował, a zjadł je Ieyasu.

Samurajowie w okresie Edo – wojownicy bez wojny

Po zdobyciu zamku w Osace w 1615 roku Japonia weszła w 250 lat pokoju. Dopiero wtedy samurajowie stali się w pełni dziedziczną, zamkniętą warstwą, a ich zajęciem zamiast wojny była administracja.

Urzędnicy z dwoma mieczami

Większość samurajów musiała opuścić wsie i zamieszkać w miastach zamkowych swoich panów. Zamiast ziemi dostawali stałą pensję w ryżu liczoną w koku – jedno koku to około 180 litrów, mniej więcej roczna porcja dla jednego człowieka. Samuraj średniej rangi miał około 100 koku dochodu (niżsi rangą znacznie mniej), ale z tej sumy utrzymywał rodzinę i własnych służących.

Byli policjantami, poborcami, nauczycielami i sekretarzami w swoich hanach. Od 1629 roku samuraj na służbie miał obowiązek nosić dwa miecze, choć dla większości stały się one przede wszystkim oznaką stanu. Ceny w miastach rosły szybciej niż pensje w ryżu, więc wielu samurajów popadało w długi u kupców, których formalnie stawiano niżej od nich.

Bogaty mieszczanin mógł nawet wkupić się do stanu wojowników. Wystarczyło zapłacić zubożałemu samurajowi za adopcję – za stanowisko yoriki, czyli oficera policji, około 1000 ryō, a za niższą pozycję pieszego samuraja (kachi) około 500 ryō.

Ilu było samurajów i jak wyglądała ich hierarchia

Samurajowie wraz z rodzinami stanowili w okresie Edo zaledwie około 5–6 procent mieszkańców Japonii. Nie byli jednolitą grupą – w hanie Chōshū rozróżniano aż 40 szczebli stanu wojskowego. Na szczycie stali daimyō – w 1871 roku zniesiono około 270 hanów (księstw lennych) – pod nimi hatamoto i gokenin, potem zwykli samurajowie konni, piesi kachi i wreszcie ashigaru.

Siogunat kontrolował daimyō między innymi przez system sankin-kōtai. Pan feudalny co drugi rok mieszkał w stolicy Edo, a jego rodzina przebywała tam na stałe. Koszty podróży z setkami ludzi i utrzymania dwóch rezydencji skutecznie wyczerpywały skarbce księstw lennych.

Rōnini – samurajowie bez pana

Rōnin, dosłownie „człowiek-fala”, to samuraj, który stracił pana. Zachowywał prawo do noszenia mieczy, ale nie miał dochodu ani miejsca w hierarchii. Gdy trzeci siogun Tokugawa Iemitsu masowo konfiskował lenna, liczba rōninów gwałtownie wzrosła i stali się problemem społecznym.

Najsłynniejszymi z nich zostało 47 wasali z hanu Akō, którzy zimą na przełomie 1702 i 1703 roku pomścili śmierć swojego pana, a w marcu 1703 roku zostali skazani na seppuku. Ich czyn, opisany w artykule o historii 47 rōninów, do dziś uchodzi w Japonii za wzór lojalności.

Bushido i seppuku – kodeks spisany w czasach pokoju

Bushido, czyli „droga wojownika”, to zbiór ideałów, które przypisuje się klasie samurajów – lojalność wobec pana, gotowość na śmierć, panowanie nad sobą. Pisma średniowiecznych wojowników chwaliły brawurę i oddanie, ale spisane, uporządkowane wykłady bushido powstały dopiero w czasach pokoju, gdy samurajowie od pokoleń nie walczyli. „Hagakure”, najsłynniejszy z tych tekstów, to zbiór wypowiedzi i refleksji Yamamota Tsunetomo spisanych przez jego rozmówcę w latach 1709–1716 i opublikowanych znacznie później. Z kolei Nitobe Inazō wydał „Bushido. Duszę Japonii” w 1900 roku po angielsku, z myślą o zachodnim czytelniku – i według badaczy nie znał wtedy „Hagakure”. Więcej o samym kodeksie, jego źródłach i krytyce piszemy w artykule o kodeksie bushido.

FIG_02 // VISUAL_REF

Najbardziej znaną praktyką związaną z tym etosem jest seppuku – rytualne rozcięcie brzucha, na Zachodzie częściej nazywane harakiri. Wojownicy uciekali się do niego już w okresie Heian, by nie wpaść żywcem w ręce wroga, ale ceremoniał ustalił się dopiero w XVII wieku. Skazany wbijał w brzuch krótkie ostrze, zwykle sztylet tantō, a wyznaczony asystent (kaishakunin) natychmiast ścinał mu głowę. W okresie Edo seppuku stało się też karą wymierzaną samurajom w miejsce zwykłej egzekucji – z czasem tak zrytualizowaną, że wystarczyło sięgnąć po wachlarz, by asystent zadał cios.

◆ POLECANE PRODUKTYTANIAKSIAZKA.PL

Miyamoto Musashi

Księga pięciu kręgów

27.45 PLN

Jonathan Clements

Historia Japonii. Niezwykła opowieść o Kraju Wschodzącego Słońca, samurajach, siogunach i zen

36.49 PLN

Eiji Yoshikawa

Zwoje Ziemi i Wody. Musashi. Tom 1

27.45 PLN

Jak wyglądał samuraj – broń, zbroja i fryzura

Wizerunek samuraja z kataną w ręku pochodzi głównie z okresu Edo. Przez większość historii japoński wojownik był przede wszystkim konnym łucznikiem, a miecz był bronią pomocniczą.

Miecze – od tachi do daishō

We wczesnym średniowieczu wojownicy nosili długi, mocno zakrzywiony miecz tachi, zawieszony na pasie ostrzem w dół – tak było wygodniej dobyć go z konia. W XIV wieku pojawiła się krótsza i lżejsza katana, wsuwana za pas ostrzem do góry. W okresie Sengoku wyparła tachi z pola bitwy, a stare tachi często skracano i przerabiano na katany.

Para mieczy daishō („duży–mały”) to katana i krótszy wakizashi. Prawo noszenia dwóch mieczy w miejscach publicznych stało się w okresie Edo najbardziej widocznym znakiem przynależności do stanu samurajskiego. Jak powstawała katana i dlaczego jej kucie trwało tygodnie, opisujemy osobno, podobnie jak historię sztyletu tantō, który był bronią ostatniej szansy i narzędziem rytualnym.

Łuk, włócznia i arkebuz

Samurajowie posługiwali się znacznie szerszym arsenałem, niż sugerują filmy. Najważniejsze rodzaje broni to:

• Yumi – długi, asymetryczny łuk, przez kilka stuleci podstawowa broń konnego wojownika
• Naginata – broń drzewcowa z długim, zakrzywionym ostrzem, popularna w okresie Heian, później kojarzona z kobietami z rodów samurajskich
• Yari – włócznia, która w okresie Sengoku stała się główną bronią zwartej piechoty
• Tanegashima – arkebuz nazwany od wyspy, na której pojawił się w 1543 roku; początkowo prestiżowa broń samurajów, potem masowe uzbrojenie ashigaru

FIG_03 // VISUAL_REF

Zbroja, hełm i fryzura

Konni łucznicy z okresu Heian nosili ciężką, kosztowną zbroję ō-yoroi z płytek wiązanych jedwabnymi sznurami. Niżej postawieni wojownicy walczyli pieszo w lżejszych pancerzach dō-maru, a w okresie Sengoku upowszechniła się zbroja tosei-gusoku – złożona z mniejszej liczby części, prostsza w produkcji i trwalsza. Całości dopełniał hełm kabuto, często z fantazyjnymi ozdobami. Rozwój pancerzy od wczesnych płytkowych konstrukcji po zdobione zbroje paradne opisujemy w artykule o zbrojach samurajskich.

Charakterystyczna była też fryzura. W okresie Edo samuraj golił szczyt głowy (sakayaki), a pozostałe włosy natłuszczał i wiązał w kok chonmage – według jednej z teorii wywodzący się z potrzeby stabilnego osadzenia hełmu. Rōnin nie musiał golić głowy, więc łatwo go było rozpoznać. Edykt z 1871 roku zezwolił byłym samurajom obciąć kok i nosić krótkie włosy, a władze do tego zachęcały. Dziś chonmage noszą już tylko zapaśnicy sumo i aktorzy kabuki.

Życie codzienne samurajów – nauka, rodzina i cudzoziemcy

Codzienność samuraja w okresie Edo bardziej przypominała życie urzędnika niż żołnierza. Wymagano od niego wykształcenia, znajomości etykiety i sztuk, które ułatwiały kontakty z innymi wojownikami.

Nauka, herbata i teatr nō

Samurajowie należeli do najlepiej wykształconych ludzi w kraju. Czytali chińskie klasyki i dzieła konfucjańskie, a niektórzy gromadzili wielkie księgozbiory – jedna z takich prywatnych bibliotek liczyła 20 tys. tomów. Do zajęć wypadało też zaliczać poezję waka, ceremonię herbaty i teatr nō, który wspierali już siogunowie z rodu Ashikaga.

Ceremonia herbaty bywała narzędziem polityki. W małej herbaciarni prowadzono poufne rozmowy, a cenne naczynia do herbaty potrafiły zastąpić nadanie ziemi jako nagroda za służbę wojskową. Popularny obraz samuraja medytującego w duchu zen trzeba z kolei złagodzić. Zen miał wielu patronów wśród wojowników, ale większość samurajów wyznawała inne nurty buddyzmu, choćby kult Amidy czy Sutry Lotosu.

Małżeństwo, kobiety i onna-musha

Małżeństwa w rodach samurajskich kojarzyli pośrednicy, a córki wydawano za mąż, by zawierać sojusze między klanami. Żona prowadziła dom i rachunki pod nieobecność męża, a w razie napaści miała bronić domostwa i rodziny – dziewczęta uczono władania naginatą i krótkim nożem kaiken. Pod koniec okresu Edo niemal wszystkie kobiety ze stanu samurajskiego umiały czytać i pisać.

Kobiety walczące na polu bitwy nazywa się onna-musha. Najsłynniejsza z nich, Tomoe Gozen z „Opowieści o rodzie Heike”, to postać literacka, której historyczność budzi wątpliwości. Lepiej udokumentowany jest przypadek Nakano Takeko, która w 1868 roku poprowadziła około 20 kobiet uzbrojonych w naginaty do obrony Aizu i zginęła w walce. Więcej takich kobiet nie miało jednak formalnego statusu samuraja.

O tym, jak klasa wojowników przez blisko 700 lat rządziła Japonią i jak żyła na co dzień, opowiada japonistka prof. Ewa Pałasz-Rutkowska w rozmowie dla Radia Naukowego:

Cudzoziemcy z mieczem – Yasuke i William Adams

Pierwszym znanym Afrykaninem w japońskich źródłach jest Yasuke. Przybył do Japonii w 1579 roku w orszaku jezuity Alessandra Valignana, a w 1581 roku wziął go na służbę Oda Nobunaga. Kronika „Shinchō kōki” podaje, że pan nadał mu imię, pensję, miecz i dom, co historycy uznają za nadanie statusu wojownika. Yasuke walczył w Honnō-ji w noc śmierci Nobunagi, przeżył i został odesłany do jezuitów. Po 1582 roku jego ślad się urywa.

Drugi głośny przypadek to żeglarz William Adams, który w 1600 roku jako pierwszy Anglik dotarł do Japonii. Został doradcą Tokugawy Ieyasu, otrzymał status hatamoto i japońskie imię Miura Anjin. Mimo zgody na powrót do Anglii został w Japonii aż do śmierci w 1620 roku.

Koniec samurajów – od Czarnych Okrętów do buntu Satsumy

Samurajowie nie zniknęli w jednej bitwie. Ich stan zlikwidowano w ciągu niespełna dekady seriami ustaw, a ostatni wielki zryw tylko przypieczętował decyzje już podjęte w Tokio.

Komodor Perry i restauracja Meiji

W 1853 roku do Japonii przypłynęły amerykańskie okręty komodora Matthew Perry’ego i zmusiły siogunat do otwarcia portów. Słabość obrony wybrzeża podkopała autorytet rodu Tokugawa. W 1867 roku piętnasty i ostatni siogun, Tokugawa Yoshinobu, oddał władzę cesarzowi, a wojna Boshin z lat 1868–1869 rozbiła jego zwolenników.

Paradoks polega na tym, że restaurację Meiji przeprowadzili sami samurajowie. Przywódcy nowego rządu wywodzili się głównie z hanów Satsuma, Chōshū, Tosa i Saga – i to oni rozebrali system, z którego wyrośli.

Reformy, które zlikwidowały stan samurajski

Demontaż przywilejów rozłożono na kilka kroków:

• 1869 – daimyō i arystokracja dworska stali się nową szlachtą (kazoku), a zwykli samurajowie otrzymali miano shizoku
• 1871 – zniesiono hany (księstwa lenne) i utworzono prefektury, pensje samurajów przejął skarb państwa, a osobny edykt pozwolił obciąć tradycyjny kok
• 1873 – pobór objął wszystkich mężczyzn od 20. roku życia, więc samurajowie stracili monopol na służbę wojskową
• 1876 – edykt Haitōrei z 28 marca zakazał noszenia mieczy w miejscach publicznych wszystkim poza wojskiem, policją i byłymi daimyō
• 1876 – dziedziczne pensje zastąpiono obligacjami państwowymi, co wielu rodzinom mocno obniżyło dochody

Część byłych samurajów odnalazła się w nowym państwie jako oficerowie, policjanci, nauczyciele i przedsiębiorcy. Inni chwycili za broń – w latach 1874–1876 wybuchły bunty w Sadze, Kumamoto, Akizuki i Hagi.

Bunt Satsumy i Saigō Takamori – ostatni samuraj

Największy był bunt Satsumy, w Japonii nazywany wojną Seinan. Jego przywódca Saigō Takamori był bohaterem restauracji – to on wynegocjował bezkrwawe poddanie zamku Edo. W 1873 roku odszedł z rządu po sporze o wojnę z Koreą, wrócił do Kagoshimy i założył prywatne akademie, w których byli samurajowie ćwiczyli się w strzelaniu i taktyce.

Bunt trwał od 29 stycznia do 24 września 1877 roku. Po nieudanym oblężeniu Kumamoto rebelianci cofali się przez Kiusiu, aż Saigō z około 500 ludźmi zajął wzgórze Shiroyama nad Kagoshimą. Rankiem 24 września armia z poboru przypuściła szturm i rozbiła ostatnich obrońców, a sam Saigō został ciężko ranny. Według legendy popełnił seppuku, a jego przyjaciel Beppu Shinsuke ściął mu głowę. Historyk Mark Ravina zwrócił jednak uwagę, że sekcja zwłok nie wykazała ran brzucha typowych dla seppuku. Saigō był najpewniej zbyt ciężko ranny, by dokonać rytuału.

Rząd, który pokonał Saigō Takamoriego, szybko przejął jego legendę. W 1889 roku buntownik został pośmiertnie ułaskawiony, a w 1898 roku w tokijskim parku Ueno odsłonięto jego pomnik z psem u nogi. Sama kategoria shizoku przetrwała w rejestrach do 1947 roku, choć nie dawała już żadnych przywilejów – w spisie z 1918 roku przypisano do niej 4,06 procent ludności.

Dziedzictwo samurajów – sztuki walki, kino i mit

Po zniesieniu stanu samurajskiego jego wizerunek zaczął żyć własnym życiem. Wykorzystywali go nacjonaliści, twórcy sztuk walki i filmowcy, a każdy z nich budował nieco innego samuraja.

Szkoły miecza i współczesne budō

Dawne szkoły szermierki (kenjutsu) i łucznictwa nie zniknęły razem z samurajami. Na ich bazie powstały nowoczesne dyscypliny, w których ważna jest nie tylko technika, ale też samodyscyplina i etykieta. Kendo przeniosło pojedynek na miecze do sali treningowej, z bambusowymi mieczami i ochraniaczami, a kyudo kontynuuje tradycję łucznictwa, od którego zaczynała się historia japońskiego wojownika.

W XX wieku etos samurajski stał się też narzędziem propagandy. Militaryści przed II wojną światową i w jej trakcie przedstawiali ślepe posłuszeństwo i gotowość na śmierć jako odwieczną cnotę Japończyków. Słowo kamikaze, wymyślone dla tajfunów z XIII wieku, przylgnęło wtedy do pilotów samobójców.

Samurajowie na ekranie

Kino zrobiło z samurajów postacie znane na całym świecie. „Siedmiu samurajów” Akiry Kurosawy z 1954 roku przerobiono na western „Siedmiu wspaniałych”, „Straż przyboczną” na „Za garść dolarów”, a „Ukryta forteca” zainspirowała George’a Lucasa przy „Gwiezdnych wojnach”. „Ostatni samuraj” z 2003 roku zarobił na świecie ponad 456 mln dolarów.

Najnowszą falę zainteresowania wywołał serial „Shōgun” z 2024 roku. Jego pierwszy sezon zdobył rekordowe 18 nagród Emmy, a postać angielskiego nawigatora (pilota morskiego) Johna Blackthorne’a wzorowano na Williamie Adamsie, którego opisaliśmy wyżej. Dla wielu widzów to pierwsze zetknięcie z prawdziwą historią samurajów – mniej heroiczną niż w legendach, ale znacznie ciekawszą.

Samurajowie – najczęściej zadawane pytania

Źródła