Krzysztof „Puwal” Puwalski – operator GROM-u, który stworzył w jednostce grupę psów bojowych

W 2010 roku, podczas operacji ratowania zakładników w afgańskiej prowincji Ghazni, żołnierze GROM-u wpadli w dobrze przygotowaną zasadzkę. Kilkunastu z nich zostało rannych, nikt nie zginął. W styczniu 2013 roku, w kolejnej operacji w tej samej prowincji, poległ kpt. Krzysztof Woźniak (pośmiertnie awansowany na stopień majora), dowódca sekcji szturmowej. Krzysztof Puwalski, który w 2010 roku był w Ghazni, napisał potem, że być może gdyby jednostka miała już wtedy psy bojowe, tej śmierci dałoby się uniknąć. Przez następne lata budował w GROM-ie grupę, której wcześniej w polskich wojskach specjalnych nie było – od pierwszych dwóch psów kupionych pod Sarajewem po przewodników wyszkolonych do walki u boku sekcji szturmowej.

Kim jest Krzysztof „Puwal” Puwalski

Puwalski spędził w wojskach specjalnych 22 lata, z czego 12 w Jednostce Wojskowej GROM. Wcześniej dowodził grupą specjalną w 1. Pułku Specjalnym Komandosów w Lublińcu. W GROM-ie był operatorem zespołu bojowego, a potem twórcą i pierwszym dowódcą Grupy Przewodników Psów Bojowych (K9 – od ang. canine, psowate). Kilkukrotnie wyjeżdżał na misje do Iraku i Afganistanu.

Po odejściu z wojska prowadzi firmę szkoleniową SOF Project, napisał dwie książki i występuje w podcastach, gdzie opowiada o selekcji, misjach i o tym, jak żołnierz wraca do cywilnego życia.

Wiejska biblioteka i „Żołnierz Polski”

Wychował się na wsi. Fascynacja wojskiem zaczęła się w latach 80. od czasopisma „Żołnierz Polski”, które czytał w wiejskiej bibliotece.

Do egzaminów do szkoły oficerskiej przygotowywał się sam. Trenował sztuki walki, biegał, pływał i podciągał się na drążku. Jak mówi, robił wszystko, co wydawało mu się potrzebne. Nawigacji w terenie jednak nie ćwiczył, co szybko się zemściło.

Pierwsza selekcja – pluton specjalny w 1996 roku

Pierwszą selekcję w życiu przeszedł w 1996 roku jako podchorąży szkoły oficerskiej. Do plutonu specjalnego zgłosiło się 70–80 z 600–700 podchorążych, a przyjęto dziewiętnastu. Etapy wzorowano na selekcjach do ówczesnych kompanii specjalnych, które akurat były rozwiązywane. Puwalski wspomina tamten sprawdzian jako jeden z najtrudniejszych w życiu, bo był na niego zupełnie nieprzygotowany, zwłaszcza w nawigacji.

W wywiadach mówi o nauce w Wyższej Szkole Oficerskiej w Poznaniu. Oficjalne biogramy podają dyplom Wyższej Szkoły Oficerskiej Wojsk Lądowych we Wrocławiu (poznańska uczelnia została włączona do wrocławskiej w 2002 roku) oraz późniejsze studia w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Częstochowie i w Szkole Głównej Handlowej w Warszawie.

Łącznie przeszedł trzy selekcje do jednostek specjalnych i każdą zaliczył za pierwszym razem. Wylicza je tak:

• Pluton specjalny w szkole wojskowej – 1996 rok, 19 przyjętych spośród kilkudziesięciu ochotników,
• 1. Pułk Specjalny Komandosów w Lublińcu – dzisiejsza Jednostka Wojskowa Komandosów,
• Jednostka Wojskowa GROM – prawie 500 kandydatów, 19 osób na finiszu.

FIG_01 // VISUAL_REF

Lubliniec i Irak – dowódca grupy przed trzydziestką

Po szkole trafił do Lublińca. Jednostka, znana dziś jako JWK, specjalizowała się wtedy w taktyce zielonej, czyli w działaniach poza terenem zabudowanym – zasadzkach, rajdach i rozpoznaniu. Puwalski dowodził tam grupą specjalną – jak sam liczy, na tym stanowisku spędził osiem lat.

Pierwsza misja w 2003 roku

W 2003 roku pojechał do Iraku jako dowódca grupy specjalnej. Nie miał jeszcze trzydziestu lat. Wspomina, że doświadczenia bojowego nie miał wtedy żadnego, bo cała grupa dopiero je zdobywała, a odpowiadał już za ludzkie życie. Wracali zimą i pamięta z tego powrotu poczucie spełnienia, którego przy kolejnych misjach nie odczuwał już tak mocno.

Z walki pod ostrzałem nie robi tajemnicy. Strzelano do niego z daleka i z bliska, nad głową wybuchały rakiety i pociski moździerzowe. O określeniu „misja stabilizacyjna” mówi, że upraszcza i zamydla rzeczywistość. Jego zdaniem wszystkie te wyjazdy były misjami wojennymi.

Większość chłopaków z jego grupy z Iraku zgłosiła się później do GROM-u. On też.

Selekcja do GROM-u i kurs bazowy

Dokumenty złożył po powrocie z Iraku, a do GROM-u trafił w 2005 roku. Na selekcję przyjechało, jak wspomina, prawie 500 mężczyzn, a przeszło ją dziewiętnastu. Tym razem był przygotowany najlepiej ze wszystkich trzech podejść.

Walka wręcz przed biegiem na 3 km

Najbardziej zapamiętał kolejność konkurencji. Najpierw kilka godzin walki wręcz na macie, bez podziału na kategorie wagowe, gdzie zdarzały się złamane ręce, nogi i nosy. Instruktorzy nie patrzyli na to, kto wygrywa, tylko na to, kto po nokaucie wstaje. Zaraz potem kandydaci szli na bieg na 3 km. Puwalski mówi, że przez pierwsze okrążenie miał wrażenie, że eksplodują mu nogi.

Potem był test psychologiczny i etap w Bieszczadach, zimą. W góry pojechało ponad stu kandydatów. Poza tymi, których instruktorzy wyrzucali w trakcie, co rano do domu jechało pięciu najsłabszych z poprzedniego dnia. Trzeciego dnia rano dostał współrzędne punktu, spojrzał na mapę i uznał, że jest blisko. Nie sprawdził warstwic, które pokazywały, jak stromy jest teren. Poszedł na wprost i trafił na podejście tak strome i oblodzone, że był pewien, że na szczyt nie wejdzie. Wszedł.

Kurs bazowy, szary beret i numer 594

Po selekcji zaczyna się kurs bazowy (tzw. bazówka), który Puwalski nazywa najbardziej wymagającym kursem na planecie. W pierwszym miesiącu kursanci spali pięć godzin na dobę, a przez pozostałe dziewiętnaście pracowali. Pora snu przesuwała się z dnia na dzień. Grupa z Lublińca miała już za sobą Irak, więc instruktorzy wymagali od niej więcej niż od reszty.

Na koniec kursu dostał szary beret i naszywkę z nazwą jednostki (tzw. łuczek), a także Znak Spadochronowy nawiązujący do tradycji Cichociemnych. Dostał też indywidualny numer operatora zespołu bojowego – 594. Pod tym numerem wydał po latach swoją pierwszą książkę.

Na pożegnalną imprezę po kursie kursanci zaprosili emerytowanego już gen. Sławomira Petelickiego, twórcę jednostki. Puwalski zobaczył go wtedy pierwszy raz.

Kandahar i Ghazni – rakieta nad głową

W Afganistanie Puwalski służył w latach 2007–2009 w rejonie Kandaharu, a w 2010 roku w Ghazni. W Kandaharze były to operacje dalekiego rozpoznania (SR). Zespoły bojowe wyjeżdżały na kilka dni w teren opanowany przez przeciwnika kolumnami po kilkanaście samochodów i nigdy nie wiedziały, co je spotka.

Już w 2007 roku grupa miała na wyposażeniu drony. Operatorzy bezzałogowców puszczali je przed kolumną, zanim ta wjechała w niebezpieczne miejsce. Puwalski mówi, że wtedy była to zupełna nowość, a dziś technologia dronowa zmienia pracę jednostek specjalnych.

Pożegnania przed wschodem słońca

Z Kandaharu pamięta, że nie było tygodnia bez pożegnania poległych. Uroczystości odbywały się wcześnie rano, zanim wstało słońce, a kilku żołnierzy z polskiego zespołu zawsze na nie chodziło. Przyznaje też, że on i wielu jego kolegów ukrywali przed rodzinami wyjazdy na misje.

Zasadzka w Ghazni w 2010 roku

W 2010 roku, w czasie operacji ratowania zakładników w Ghazni, zespół wpadł w dobrze zorganizowaną zasadzkę. Puwalski pisze, że tylko wyszkolenie, procedury i żołnierskie szczęście sprawiły, że poza kilkunastoma rannymi nikt nie zginął.

Szczęście skończyło się niespełna trzy lata później. W nocy z 22 na 23 stycznia 2013 roku zginął kpt. Krzysztof Woźniak, pierwszy operator GROM-u poległy w akcji bojowej, o którego śmierci opowiada też Tomasz Laskowski. Puwalski nazywa go wspaniałym kolegą i charyzmatycznym dowódcą. Właśnie przy tej historii stawia tezę, od której zaczyna się opowieść o psach.

◆ POLECANE PRODUKTYTANIAKSIAZKA.PL

Bellona

Anatomia wojownika

46.59 PLN

Bellona

Operator 594 (e-book)

34.23 PLN

Psy bojowe w GROM-ie – grupa zbudowana od zera

Przez lata psy służbowe w wojsku kojarzyły się głównie ze sprawdzaniem dróg i budynków pod kątem materiałów wybuchowych. W siłach specjalnych zmieniło się to po 2001 roku, w Afganistanie i Iraku. Okazało się, że mogą też walczyć podczas szturmu na obiekt, wbiegając do pomieszczeń przed operatorami. Takie psy skaczą ze spadochronem, desantują się ze śmigłowców i szybkich łodzi operacyjnych. W GROM-ie nikt wcześniej ich nie miał, więc Puwalski musiał zbudować wszystko od początku – od wyboru rasy po procedury zakupu, które w Wojsku Polskim okazały się, jak pisze, wielkim wyzwaniem dla niego i dla dowódcy jednostki.

Pierwsze dwa psy spod Sarajewa

Zanim zdecydował o rasie, sięgnął po doświadczenie jednostek, które używały psów od lat. Wybór padł na owczarki belgijskie malinois i pokrewne im owczarki holenderskie. To psy średniej wielkości, niezbyt ciężkie i odporne na choroby oraz kontuzje. Miejsce zakupu Puwalski ocenił jako najlepszy wtedy ośrodek na świecie. Był to ośrodek norweskiej organizacji Norwegian People’s Aid (NPA) niedaleko Sarajewa w Bośni i Hercegowinie, który sprzedawał psy jednostkom specjalnym z Wielkiej Brytanii, Stanów Zjednoczonych i Norwegii. W 2012 roku GROM kupił tam swoje pierwsze dwa psy bojowe.

Przy doborze psów grupa kierowała się kilkoma kryteriami, które Puwalski opisał w magazynie „Special Ops”:

• Towarzyskość – pies ma czerpać przyjemność z przebywania z operatorami i czuć się członkiem sekcji, co nie oznacza głaskania i okazywania nadmiernej czułości,
• Podatność na szkolenie – chęć ciągłej pracy, bystrość, „duch walki” i zdolność do wykonywania złożonych zadań,
• Wyniki sportowe – najlepiej psy z sukcesami w sportach obronnych, takich jak IPO, Mondioring, Schutzhund czy KNPV,
• Wiek od 1,5 do 3 lat i masa 28–32 kg – psa trzeba nosić, skakać z nim ze spadochronem i desantować się z różnych środków transportu, a robi to nie tylko przewodnik, ale każdy operator sekcji.

Magiczny trójkąt – pies, przewodnik, trener

Przewodników Puwalski wybierał spośród członków sekcji zespołów bojowych. Chodziło o to, żeby cieszyli się szacunkiem operatorów i podejmowali dobre decyzje w stresie. Trzecim elementem był trener, którego szukał we wszystkich zespołach bojowych. Nie chodziło o człowieka już wyszkolonego, tylko o charyzmatycznego operatora, który przekaże wiedzę przewodnikom i sekcjom. Zgłosił się jego kolega z dawnej sekcji i przeszedł wielomiesięczny kurs w jednym z najlepszych ośrodków szkolących psy dla sił specjalnych.

Pies ćwiczy z pozorantami, w kagańcu i bez niego. Kombinezon ochronny nie chroni przed wszystkim, więc każde ugryzienie to kolejne siniaki. Ten układ pies – przewodnik – trener Puwalski nazywa magicznym trójkątem, bez którego szkolenie nie ma sensu.

Pogryziony na szkoleniu w USA

Na początku, gdy grupa dopiero się uczyła, Puwalski pojechał na szkolenie do Stanów Zjednoczonych i dostał tam agresywnego psa. Sam przyznaje, że popełnił błąd. Kilka razy powtarzał to samo ćwiczenie i szarpnął psa smyczą. Pies dał mu dwa ostrzeżenia, w tym lekkie uderzenie kufą w rękę, ale ich nie odczytał. Chwilę później został mocno pogryziony w obie ręce.

Odprowadzając psa do przyczepy, miał ręce tak pokrwawione, że krew kapała na ziemię. W punkcie medycznym lekarka i pielęgniarka zszywały mu ręce. Puwalski opowiada tę historię jako przestrogę. Psy bojowe są bardzo wymagające, komenda „stop” może nie zadziałać, a pies potrafi zaatakować kogoś innego albo własnego przewodnika. Dlatego nawet wyszkolony pies lata śmigłowcem w kagańcu – nikt nie wie, jak zareaguje na nagły dźwięk czy manewr maszyny.

O wykorzystaniu psów w zadaniach specjalnych Puwalski opowiada w rozmowie z Tomaszem Drwalem.

Gen. Petelicki – twórca GROM-u, a prywatnie teść

Żoną Puwalskiego jest córka gen. Sławomira Petelickiego. Mówi o tym otwarcie, także wtedy, gdy rozmowa schodzi na śmierć generała w 2012 roku i na spekulacje, że nie było to samobójstwo. Wymienia książkę Wojciecha Sumlińskiego i przyznaje, że autor wykonał dużą pracę śledczą. Sam niczego nie przesądza. Mówi, że do samobójstwa mogło dojść bez udziału osób trzecich, ale osoby trzecie też mogły być zaangażowane, i że to wielka tajemnica, którą generał zabrał do grobu. Dalej nie chce w to wchodzić, bo dla rodziny to zbyt osobiste.

Petelickiego wspomina jako lidera, który do końca prowadził zadania i zawsze szukał kolejnego wyzwania. Widzi w tym podobieństwo do własnej drogi – po szkole przyszedł Lubliniec, po Lublińcu Irak, potem GROM, a w GROM-ie budowa czegoś, czego wcześniej nie było.

Po wojsku – SOF Project, książki i szkolenia

Z wojska odszedł po 22 latach służby w wojskach specjalnych, w stopniu majora rezerwy. Wykorzystuje teraz doświadczenie w firmie SOF Project. Prowadzi szkolenia z bezpieczeństwa i zarządzania kryzysowego, zajęcia z przywództwa dla firm, coaching i mentoring, a także kursy strzeleckie i taktyczne. Jest instruktorem technik antyterrorystycznych, spadochroniarstwa, strzelectwa, wspinaczki i samoobrony.

„Operator 594” i „Anatomia wojownika”

Obie książki powstały na podstawie pamiętników, które pisał na misjach, i obie wydała Bellona. „Operator 594” ukazał się w 2020 roku i opisuje drogę od dzieciństwa na wsi przez szkołę wojskową, Lubliniec i selekcję po misje z GROM-em. „Anatomia wojownika”, napisana z Anną Robak-Reczek, wyszła w 2024 roku. Opowiada o budowaniu grupy psów bojowych, o szkoleniach i akcjach, których nie opisał wcześniej, oraz o radzeniu sobie ze stresem i własnymi słabościami.

Pytany, którą książkę ceni bardziej, odpowiada, że traktuje je jak syna i córkę. Na każdej stronie jest on sam, więc nie potrafi wskazać ulubionej.

Działa też jako ambasador Fundacji Komandosi Życia. W rozmowach wraca do tego, o czym w wojsku mówiło się najmniej – że nikt nie przygotowywał operatorów na to, jak poradzić sobie z odejściem przyjaciela, i że każdy żołnierz po powrocie mierzy się z własnymi historiami.

Krzysztof Puwalski – najczęściej zadawane pytania

Źródła